Լաոս

Լաոս
Լաոսի դրօշը	Զինանշանը
;	;
Կը ներառնէ	Attapeu Province?, Bokeo Province?, Bolikhamsai Province?, Champasak Province?, Hūaphan?, Khammouane Province?, Lūang Namthā?, Լուանգ Փրաբանգ?, Udomsai?, Phongsaly Province?, Sainyabūlī?, Salavan Province?, Savannakhet Province?, Սեկոնգ?, Vientiane?, Vientiane Province? և Xiangkhouang Province?
Պետական լեզու	լաոսերեն?
Մայրաքաղաք	Վիենտյան?
Օրէնսդիր մարմին	National Assembly?
Երկրի ղեկավար	Thongloun Sisoulith?
Կառավարութեան ղեկավար	Sonexay Siphandone?
Ազգաբնակչութիւն	6 858 160 մարդ (2017)
Օրհներգ	Pheng Xat Lao?
Կարգախօս	ສັນຕິພາບ ເອກະລາດ ປະຊາທິປະໄຕ ເອກະພາບ ວັດທະນາຖາວອນ, Peace, independence, democracy, unity and prosperity, Мир, независимост, демокрация, единство и просперитет, Simply Beautiful և Mor Brydferth!
Հիմնադրուած է	1949 թ.
Արժոյթ	Լաոսական կիպ?
Ժամային համակարգ	UTC+7? և Asia/Vientiane?
Հեռաձայնային համակարգ	+856
Համացանցի յղում	.la?
Մարդկային ներուժի զարգացման թիւ	0,607
	tourismlaos.org

Լաոս, պաշտօնապէս Լաոսի Ժողովրդական Դեմոկրատական Հանրապետութիւն (ԼԺԴՀ), Հարաւ արեւելեան Ասիոյ միակ ցամաքով շրջապատուած երկիրն է։ Գտնուելով Հնդոչինական Թերակղզիին վրայ, սահմանակից է Միանմարի եւ Չինաստանին հիւսիս արեւմուտքէն, Վիեթնամին արեւելքէն, Քամպոտիայի հարաւ արեւելքէն եւ Թայլանտին արեւմուտքէն ու հարաւ արեւմուտքէն։ Շուրջ 8 միլիոն բնակչութիւն ունենալով, անոր մայրաքաղաքն ու ամէնաշատ բնակեցուած քաղաքը Վիենթիանն է։

Աշխարհագրութիւն

Լաոս հարաւ արեւելեան Ասիոյ միակ ցամաքով շրջապատուած երկիրն է։ Կը գտնուի 14° եւ 23°Հ լայնութեան միջեւ (մէկ տարածքը 14°-էն հարաւ է), եւ 100° եւ 108°Ա երկայնութեան միջեւ։ Անոր անտառապատ տեսարանը կը բաղկանայ լեռներէ, որոնց ամէնաբարձրը Ֆու Պիան է 2,818 մեթր (9,245 ft) բարձրութեամբ, քանի մը դաշտերով ու բարձրավանդակներով։ Մեքոնկ գետը կը կազմէ արեւմտեան սահմանին մէկ մասը Թայլանտի հետ, ուր Անամիթ Լեռնաշղթան կը կազմէ արեւելեան սահմանին մեծ մասը Վիեթնամի հետ եւ Լուանկ Փրապանկ Լեռնաշղթան հիւսիս արեւմտեան սահմանը Թայլանտի բարձրավանդակներուն հետ։ Երկու բարձրավանդակ կայ՝ Շիանկխուանկը հիւսիսին մէջ եւ Պոլավեն Բարձրավանդակը հարաւային ծայրը։ Լաոս կրնայ համարուիլ որպէս բաղկացած երեք աշխարհագրական տարածքներէ՝ հիւսիս, կեդրոն եւ հարաւ։ Լաոս 2019-ին ունեցաւ Անտառային Տեսարանի Ամբողջականութեան Ցուցանիշի միջին գնահատական 5.59/10, դասակարգելով զայն 98-րդ տեղը համաշխարհային կարգով 172 երկիրներէն։

1993-ին Լաոսի կառավարութիւնը երկրին ցամաքային տարածքին 21%-ը պահպանեց բնակավայրերու պահպանման համար։ Երկիրը չորս ազգերէն մէկն է ափիոնի աճման տարածքին մէջ, որ կոչուած է «Ոսկի Եռանկիւն»։ Հոկտեմբեր 2007-ի UNODC փաստերու գիրքին համաձայն՝ Ափիոնի Մշակումը հարաւ արեւելեան Ասիոյ մէջ, մշակման տարածքը 15 քառակուսի քիլոմեթր (5.8 քառակուսի մղոն) էր. ասիկա նուազ է 2006-ի 18 քառակուսի քիլոմեթրէն (6.9 քառակուսի մղոն)։

Կլիմայ

Կլիման յաճախաբար արեւադարձային սաւաննա է եւ ազդուած է մուսսոնային օրինակէն։ Անձրեւային է եղանակը Մայիսէն մինչեւ Հոկտեմբեր, ապա չորային՝ Նոյեմբերէն մինչեւ Ապրիլ։ Տեղական աւանդութիւնը կը վկայէ որ երեք եղանակներ կան՝ անձրեւային, զով եւ տաք։ Կլիմայաբանօրէն սահմանուած չորային եղանակին վերջին երկու ամիսները աւելի տաք են քան առաջին չորս ամիսները։

Վայրի Կեանք

Լաոս, իր անտառներով ու գետային համակարգերով, տուն է որոշ վայրի կեանքի։ Ազգային այգիներ ինչպէս Նամ-Է-Փու Լուէյ կարեւոր ապաստարաններ են, կը պաշտպանեն վտանգուած տեսակներ, ինչպէս հիւսիսային ճերմակ ծնօտեալ կապիկն ու սաօլան։ Այս անտառները կը պաշտպանեն աւելի քան 50 կաթնասուն անասուններու տեսակներ եւ գրեթէ 300 թռչուննրու տեսակներ, զանազան սողուններու եւ երկկենցաղներու հետ միասին։

Քաղաքականութիւն^[4]

Լաոսի Ժողովրդական Դեմոկրատական Հանրապետութիւնը (ԼԺԴՀ) համայնավարական պետութիւն մըն է, որ ինքզինք կը բնորոշէ իբրեւ ժողովրդական Դեմոկրատական պետութիւն: Ասիկա կը նշանակէ, որ այն պաշտօնապէս կը ջանայ երկիրը դրամատիրութենէն անցում կատարել դէպի համայնավարութիւն:

22 Մարտ 2021-ի դրութեամբ, պետութեան գլուխը նախագահ Թոնկլուն Սիսուլիթն է: Ան Յունուար 2021-էն ի վեր կը վարէ Լաոսի Ժողովրդական Յեղափոխական Կուսակցութեան ընդհանուր քարտուղարի պաշտօնը, որ զինք կը դարձնէ Լաոսի փաստացի (de facto) առաջնորդը:

Լաոսի առաջին՝ ֆրանսերէնով գրուած եւ միապետական սահմանադրութիւնը հռչակուած է 11 Մայիս 1947-ին, որով Լաոսը յայտարարուած է անկախ պետութիւն՝ Ֆրանսական Միութեան կազմին մէջ: 11 Մայիս 1957-ի վերանայուած սահմանադրութիւնը հանեց Ֆրանսական Միութեան վերաբերող յղումները, թէեւ կրթական, առողջապահական եւ արհեստագիտական կապերը նախկին գաղութատէր տիրութեան հետ պահպանուեցան: 1957-ի այդ փաստաթուղթը չեղեալ համարուեցաւ Դեկտեմբեր 1975-ին, երբ հռչակուեցաւ համայնավար ժողովրդական հանրապետութիւնը: Նոր սահմանադրութիւն մը որդեգրուեցաւ 1991-ին, որով ամրագրուեցաւ ԼԺՅԿ-ի «առաջնորդող դերը»:

«The Economist»-ի 2016 թուականի Ժողովրդավարութեան համաթիւին (Democracy Index) մէջ Լաոսը դասակարգուած է իբրեւ «ամբողջատիրական վարչակարգ» (authoritarian regime)՝ զբաղեցնելով ամէնաստորին տեղը ուսումնասիրութեան մէջ ներառուած հարաւ արեւելեան Ասիոյ պետութիւններու ընկերակցութեան (ASEAN) 9 երկիրներու շարքին: Ըստ «V-Dem» ժողովրդավարութեան համաթիւերուն՝ Լաոսը 2024 թուականին բնորոշուած է իբրեւ միապետական/ինքնակալ (autocratic) պետութիւն:

Բնակչութիւն

Բնակչութեան 1960-2017 թուականների վիճակագրություն

Տարի	Բնակչութիւն
1960	2 119 731 մարդ	^[5]
1961	2 169 035 մարդ	^[5]
1962	2 219 669 մարդ	^[5]
1963	2 271 735 մարդ	^[5]
1964	2 325 343 մարդ	^[5]
1965	2 380 603 մարդ	^[5]
1966	2 436 999 մարդ	^[5]
1967	2 494 491 մարդ	^[5]
1968	2 554 162 մարդ	^[5]
1969	2 617 482 մարդ	^[5]
1970	2 685 174 մարդ	^[5]
1971	2 758 694 մարդ	^[5]
1972	2 836 932 մարդ	^[5]
1973	2 915 019 մարդ	^[5]

Տարի	Բնակչութիւն
1974	2 986 320 մարդ	^[5]
1975	3 046 549 մարդ	^[5]
1976	3 093 537 մարդ	^[5]
1977	3 130 003 մարդ	^[5]
1978	3 162 568 մարդ	^[5]
1979	3 200 598 մարդ	^[5]
1980	3 250 924 մարդ	^[5]
1981	3 315 725 մարդ	^[5]
1982	3 393 250 մարդ	^[5]
1983	3 481 583 մարդ	^[5]
1984	3 577 281 մարդ	^[5]
1985	3 677 692 մարդ	^[5]
1986	3 782 195 մարդ	^[5]
1987	3 891 340 մարդ	^[5]

Տարի	Բնակչութիւն
1988	4 004 881 մարդ	^[5]
1989	4 122 737 մարդ	^[5]
1990	4 244 520 մարդ	^[5]
1991	4 369 940 մարդ	^[5]
1992	4 497 827 մարդ	^[5]
1993	4 625 861 մարդ	^[5]
1994	4 751 142 մարդ	^[5]
1995	4 871 472 մարդ	^[5]
1996	4 986 592 մարդ	^[5]
1997	5 096 724 մարդ	^[5]
1998	5 200 898 մարդ	^[5]
1999	5 298 146 մարդ	^[5]
2000	5 388 281 մարդ	^[5]
2001	5 470 169 մարդ	^[5]

Տարի	Բնակչութիւն
2002	5 545 245 մարդ	^[5]
2003	5 619 069 մարդ	^[5]
2004	5 699 112 մարդ	^[5]
2005	5 790 646 մարդ	^[5]
2006	5 895 930 մարդ	^[5]
2007	6 013 278 մարդ	^[5]
2008	6 139 127 մարդ	^[5]
2009	6 267 968 մարդ	^[5]
2010	6 395 713 մարդ	^[5]
2011	6 521 314 մարդ	^[5]
2012	6 645 827 մարդ	^[5]
2013	6 769 727 մարդ	^[5]
2017	6 858 160 մարդ	^[1]

Ծանօթագրութիւններ

1 2 Համաշխարհային բանկի տվյալների բազա — Համաշխարհային Դրամատուն.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21540096'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q7164'></a>
↑ https://data.iana.org/time-zones/tzdb-2021e/asia
↑ Human Development Report — Միավորված ազգերի կազմակերպության զարգացման ծրագիր, 2022.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q161718'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1185686'></a>
↑ (անգլերեն) Laos, 2025-12-24, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Laos&oldid=1329249237, վերցված է 2025-12-24
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 Համաշխարհային բանկի տվյալների բազա — Համաշխարհային Դրամատուն.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21540096'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q7164'></a>

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q8513_citetype_Q27031827"_data-entity-id="Q21540096">[https://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.TOTL_Համաշխարհային_բանկի_տվյալների_բազա]<span_class="wef_low_priority_links">_—_[[:d:Q7164|Համաշխարհային_Դրամատուն]].</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q21540096"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q7164"></a></div>-1] 1 2 Համաշխարհային բանկի տվյալների բազա — Համաշխարհային Դրամատուն.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21540096'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q7164'></a>

[[https://data.iana.org/time-zones/tzdb-2021e/asia_https://data.iana.org/time-zones/tzdb-2021e/asia]<span_class="wef_low_priority_links"></span><div_style="display:none"></div>-2] ttps://data.iana.org/time-zones/tzdb-2021e/asia

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q10870555"_data-entity-id="Q1185686">[https://hdr.undp.org/data-center/human-development-index#/indicies/HDI_Human_Development_Report]<span_class="wef_low_priority_links">_—_[[:d:Q161718|Միավորված_ազգերի_կազմակերպության_զարգացման_ծրագիր]],_2022.</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q161718"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1185686"></a></div>-3] Human Development Report — Միավորված ազգերի կազմակերպության զարգացման ծրագիր, 2022.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q161718'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1185686'></a>

[4] (անգլերեն) Laos, 2025-12-24, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Laos&oldid=1329249237, վերցված է 2025-12-24

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q8513_citetype_Q27031827"_data-entity-id="Q21540096">Համաշխարհային_բանկի_տվյալների_բազա<span_class="wef_low_priority_links">_—_[[:d:Q7164|Համաշխարհային_Դրամատուն]].</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q21540096"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q7164"></a></div>-5] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 Համաշխարհային բանկի տվյալների բազա — Համաշխարհային Դրամատուն.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21540096'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q7164'></a>

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]