Իֆիղենիա

Իֆիղենիա; հին յուն․՝ Ἰφιγένεια
Մահուան վայր	Աւիդա
Ծնողներ	հայր՝ Աղամեմնոնաս, մայր՝ Գլիթէմնիսթրա

Իֆիղենիա (յուն,`Ιφιγένεια)․յունական դիցաբանութեան մէջ, Իֆիղենիա Աղամեմնոնային եւ Գլիթէմնիսթրային դուստրերէն մէկն էր։ Ան ծանօթ է Աւլիդային մէջ իր զոհաբերութեան համար։

Իֆիղենիա կը նշուի Հոմերոսին Իլիադային մէջ (Ι 145), որպէս Աղամեմոնային երեք դուստրերէն մին Իֆիանասա անունով։ Միւս երկու դուստրերն էին՝ Լաոդիքի կամ Իլեքթրա եւ Խրիսոթեմիս։

Իֆիղենիային զոհաբերութիւնը

Արթեմիս աստուածուհին կը զայրանայ երբ Աղամեմնոն կը սպաննէ իր սուրբ եղնիկը։ Աստուածուհին հովին հանդարտութիւնը կը յառաջացնէ եւ Ախայիեսներուն նաւատորմիղը չի կրնար Աւլիդայէն ճամբայ ելլել դէպի Դրովատա։ Երբ գուշակ Գալխային կը հարցնեն թէ ինչ պէտք է որ ընեն, ան կը պատասխանէ թէ, որպէսզի աստուածուհիին զարոյթը հանդարտի, Աղամեմնոն պէտք էր զոհաբերէ իր դուստր՝ Իֆիղենիա։ Սկիզբին Աղամեմնոն կը մերժէ, սակայն ամիսները կ՛անցնէին եւ յոյներուն միացեալ բանակը անհանդարտ սպասումի մէջ էր։ Մենելաոս եւ Օդիսէա զայն կը համոզեն եւ Աղամեմնոն դուստր Իֆիղենիան հետը կ՛առնէ ու Միկինես կը տանի՝ Ախիլէասին հետ նշանելու պատրուակով։

Երբ Միկինես կը հասնին, Աղամեմնոն Իֆիղենիան Գալխային կը յանձնէ, որպէսզի Արթեմիս աստուածուհիին զոհէ զայն։ Գլիթէմնիսթրա երբէք չներեց իր ամուսնոյն անոր որոշումին համար՝ զոհել իրենց դուստր եւ այդ բերաւ որպէս պատճառաբանութիւն անոր սպաննութեան երբ Աղամեմնոն Դրավատայի պատերազմէն տուն վերադարձաւ։

Սակայն, վերջին վայրկեանին, աստուածուհին Իֆիղենիային կը մեղքնայ եւ անոր զահաբերութեան բագինէն կը խլէ եւ տեղը եղնիկ մը կը դնէ։ Ապա, Իֆիղենիան Թաւրիդա (Խրիմի թերակղզին) կը տանի եւ անոր իր քուրմուհիներէն կ՛ընէ։

Ուրիշ աւանդութեան մը համաձայն, զոհաբերութեան վայրը Ատիկէի Վրաւրոնան է։ հոն աստուածուհին, Իֆիղենիան փոխարինեց արջով մը, իսկ Իֆիղենիա նոյն պահուն եզի կը կերպարանափոխուի եւ կ՛անհետանայ։

Իֆիղենիա էն Թաւրիդա

Իֆիղենիա բաւական ժամանակ Թաւրիդա կը մնայ։ Անոր պարտականութիւնն էր զոհել որեւէ անծանօթ որ հոն կը հասնէր։ Սակայն օր մը երկու օտարներու դէմքին կը ճանչնայ իր եղբայրը՝ Օրեսթին եւ անոր ընկերը՝ Բիլադին։ Իֆիղենիա կը հրաժարի իր պաշտօնէն եւ անոնց հետ Յունաստան կը փախչի։

Իֆիղենիային մահը

Իֆիղենիային մահուած համար տարբեր աղբիւրներ կան․

Իֆիղենիա Մեղարա մահացած է, հոն ուր իր անունով տաճար մը կար։
Արթեմիս զայն անմահ ըրաւ․ այս ձեւով կը նոյնանայ Էքաթիին։

Իֆիղենիա արուեստին մէջ

Իֆիղենիային առասպելը ներշնչած է հնադարի բանաստեղծներ, ինչպպէս նաեւ ժամանակակից հեղինակներ։

Ներշնչած է նաեւ հեղինակներ զանազան բնագաւառներու մէջ, ինչպէս օրինակ երաժշտութեան, շարժապատկերի, ձեռային արուեստի, գրականութեան։

Նշենք գրականութեան մէջ կարեւորագոյները․-

Էվրիբիդիս՝ «Իֆիղենիա էն Աւլիդի» Ιφιγένεια εν Αυλίδι եւ «Իֆիղենիա էն Թաւրիս» Ιφιγένεια εν Ταύροις։

Ժան Ռասին, ֆրանսացի ողբերգակ՝ «Իֆիղենիա» Iphigénie։

Ռասին եւ Եոհան Ուոլֆկանկ Վոն Կէօթէ՝ «Իֆիղենիա էն Թաւրիս» Iphigénie en Tauride։

Բեթրոս Գացայիթիս՝ «Իֆիղենիա» Ιφιγένεια։

Եանիս Ռիցոս՝ «Ի եբիսթրոֆի թիս Իֆիղենիաս» (թարգմ․՝ Իֆիղենիային վերադարձը) Η επιστροφή της Ιφιγένειας։

Աստղակերպ 112 Իֆիղենիա

1870-ին յայտնաբերուած աստղակերպը իր անունով կոչուած է (112 Iphigenia)։

^[2] ^[3] ^[4] ^[5] ^[6] ^[7]

Ծանօթագրութիւններ

1 2 Любкер Ф. Iphigenia // Реальный словарь классических древностей по Любкеру / под ред. Ф. Ф. Зелинский, А. И. Георгиевский, М. С. Куторга et al. — СПб.: Общество классической филологии и педагогики, 1885. — С. 667–668.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q101490'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1459210'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q694826'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4135787'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24933120'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q30059240'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4249594'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q45179570'></a>
↑ Բեթրոս Գացայիթիս՝ «Իֆիղենիա»(յունարէն)
↑ եանիս ռիցոս, Իֆիղենիա(յունարէն)
↑ Իֆիղենիա ֆիլմ, 1977
↑ Իֆիղենիա եւ Դրովատայի պատերազմ(անգլերէն)
↑ Խրիմի պատմութիւնը(անգլերէն)
↑ Բաւսանիաս Յունաստնի նկարագրութիւն 2․22․6-7(անգլերէն)

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q1580166"_data-entity-id="Q45179570"><i_class="wef_low_priority_links">[[:ru:Любкер,_Фридрих|Любкер&nbsp;Ф.]]</i>_[http://dlib.rsl.ru/01003599381_Iphigenia]_//_''[[:d:Q30059240|Реальный_словарь_классических_древностей_по_Любкеру]]''<span_class="wef_low_priority_links">_/_под_ред._[[:ru:Зелинский,_Фаддей_Францевич|Ф.&nbsp;Ф.&nbsp;Зелинский]],_[[:ru:Георгиевский,_Александр_Иванович|А.&nbsp;И.&nbsp;Георгиевский]],_[[:ru:Куторга,_Михаил_Семёнович|М.&nbsp;С.&nbsp;Куторга]]_et_al._—_<span_title="Санкт-Петербург"_style="border-bottom:_1px_dotted;_cursor:_help;_white-space:_nowrap">СПб.</span>:_[[:ru:Филологическое_общество|Общество_классической_филологии_и_педагогики]],_1885._—_С.&nbsp;667–668.</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q101490"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1459210"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q694826"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q4135787"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q24933120"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q30059240"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q4249594"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q45179570"></a></div>-1] 1 2 Любкер Ф. Iphigenia // Реальный словарь классических древностей по Любкеру / под ред. Ф. Ф. Зелинский, А. И. Георгиевский, М. С. Куторга et al. — СПб.: Общество классической филологии и педагогики, 1885. — С. 667–668.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q101490'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1459210'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q694826'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4135787'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24933120'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q30059240'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4249594'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q45179570'></a>

[2] Բեթրոս Գացայիթիս՝ «Իֆիղենիա»(յունարէն)

[3] եանիս ռիցոս, Իֆիղենիա(յունարէն)

[4] Իֆիղենիա ֆիլմ, 1977

[5] Իֆիղենիա եւ Դրովատայի պատերազմ(անգլերէն)

[6] Խրիմի պատմութիւնը(անգլերէն)

[7] Բաւսանիաս Յունաստնի նկարագրութիւն 2․22․6-7(անգլերէն)

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]