Իվ Թեռնոն

Իվ Թեռնոն ֆրանսերէն՝ Yves Ternon
Ծնած է	12 Փետրուար 1932(1932-02-12) (94 տարեկան)
Ծննդավայր	Սեն-Մանդե
Քաղաքացիութիւն	Ֆրանսա
Ուսումնավայր	Փարիզի Համալսարան
Երկեր/Գլխաւոր գործ	Q123915916? և Les Arméniens. Histoire d'un génocide?
Մասնագիտութիւն	պատմաբան, վիրաբուժ և գրագէտ
Աշխատավայր	Փարիզի Համալսարան և CRISES?

Իվ Թեռնոն (ֆրանսերէն՝ Yves Ternon, 12 Փետրուար 1932(1932-02-12), Սեն-Մանդե), ֆրանսացի պատմաբան եւ ցեղասպանագէտ։

Ան սկսած է հայկական հարցով եւ հայոց ցեղասպանութեան պատմութեամբ զբաղիլ 1970-ական թուականներէն։

Կենսագրութիւն

Իվ Թեռնոն պատմութեան դոկտոր է Փարիզ IV համալսարանէն (1986) եւ հետազօտութիւններ ղեկավարելու իրաւասութիւն (habilité à diriger des recherches) ստացած է Մոնփելիէի Փոլ-Վալերի համալսարանէն։

Իվ Թեռնոն նախ եղած է վիրաբոյժ՝ Փարիզի հիւանդանոցներու ներքին բժիշկ։ Ալճերիոյ պատերազմին ընթացքին, Ազգային Ազատագրութեան Ճակատի (FLN) Ֆրանսայի դաշնակցութեան խնդրանքով, ան մասնաւորաբար վիրահատած է ալճերիացի վիրաւորներ։

Ապա ան ինքզինք նուիրած է մարդկութեան դէմ գործուած ոճիրներու հետազօտութեան, յատկապէս հրեաներու, հայերու եւ Ռուանտայի թութսիներու ցեղասպանութիւններուն, որոնց մասին հրատարակած է բազմաթիւ երկեր։ Ան նաեւ՝ իբրեւ փոխնախագահ, մասնակցած է Ռուանտայի մէջ Ֆրանսայի ներգրաւուածութեան հարցով Քաղաքացիական հետաքննիչ յանձնախումբին, որ ֆրանսական ընկերակցութիւններու նախաձեռնութիւն մըն էր՝ առանց իրաւական կարգավիճակի։ Ան նաեւ հետաքրքրուած է ցեղասպանութեանց ժխտողականութեան հարցով։

Հրատարակութիւններ

Նացիական բժշկութիւնը եւ Ողջակիզումը (Հոլոքոսթ)

• Նացիական բժշկութեան պատմութիւնը (Histoire de la médecine SS) (Սոկրատ Հելմանի հետ), Քասթերման (Casterman), 1969։
• Հոգեկան հիւանդներու ջարդը (Le Massacre des aliénés) (Սոկրատ Հելմանի հետ), Քասթերման, 1971։
• Գերմանացի բժիշկները եւ ազգայնական-ընկերվարութիւնը (նացիոնալ-սոցիալիզմ) (Les médecins allemands et le national-socialisme) (Սոկրատ Հելմանի հետ), Քասթերման, 1973։

Հայոց ցեղասպանութիւնը

Հայկական հարցը (La Cause arménienne) (1983)

«Հայկական հարցը» (La Cause arménienne) Իվ Թեռնոնի գրած պատմագիտական երկ մըն է, որ լոյս տեսած է 1983-ին, «Էտիսիօն տիւ Սէօյ» (Éditions du Seuil) հրատարակչատան կողմէ։ Թէեւ գիրքը համառօտ կերպով կը ներկայացնէ Հայաստանի պատմութիւնը, անոր հիմնական նիւթը կը կեդրոնանայ Հայոց ցեղասպանութեամբ Հայկական հարցի ծնունդին, ինչպէս նաեւ հայերու, անոնց կուսակցութիւններուն եւ սփիւռքին միջոցով անոր կրած զարգացումներուն վրայ։

Ամփոփում

1915-էն եւ Երիտթուրքերու շարժումին կողմէ կազմակերպուած Թուրքիոյ հայ ժողովուրդի ցեղասպանութենէն ետք, ջարդուած եւ Արեւմտեան Հայաստանէն բռնագաղթեցուած հայերը, որոնք այժմ բաժնուած են Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետութիւններու Միութեան եւ աշխարհի չորս ծագերը տարածուած Սփիւռքի միջեւ, վաթսունեօթը տարի շարունակ (1983-ին՝ գիրքին հրատարակման ատեն) պիտի ջանան լսելի դարձնել իրենց պահանջատիրութիւնը եւ պայքարը՝ ցեղասպանութեան ճանաչման, ինչպէս նաեւ արդարութեան (հատուցում, բռնագրաւուած հողերու վերադարձ) համար։ Սփիւռքի միջոցով պայքարը պիտի ստանայ տարբեր ձեւեր, որոնք ընդհանուր են նմանատիպ այլ պայքարներու, յատկապէս պաղեստինեան դատին հետ․ պոյքոթներ (տնտեսական հրաժարումներ/մերժումներ), լոպպիզմ (ճնշամիջոցներու խումբեր), թերթեր, ցոյցեր, ահաբեկչութիւն։

Հայոց ցեղասպանութեան մասին այլ հրատարակութիւններ

• Մարդին 1915․ Կործանման մը ախտաբանական կազմախօսութիւնը (Mardin 1915 : Anatomie pathologique d’une destruction), Փոլ Կէօթնէր Արեւելագիտական Գրատուն (Librairie orientaliste Paul Geuthner), 2007։
• Հայերը․ Ցեղասպանութեան մը պատմութիւնը (Les Arméniens. Histoire d'un génocide), Փարիզ, «Էտիսիօն տիւ Սէօյ» (Éditions du Seuil), 1996, 437 էջ։
• 1915․ Հայոց ցեղասպանութիւնը (1915, le génocide des Arméniens) (Ժերար Շալեանի հետ), Պրիւքսել, «Էտիսիօն Քոմփլեքս» (Éditions Complexe), 2006 (5-րդ վերանայուած եւ ճոխացուած հրատարակութիւն)։
• Օսմանեան կայսրութիւնը․ Անկումը, փլուզումը, ջնջումը (L'Empire ottoman. Le déclin, la chute, l’effacement), Փարիզ, «Էտիսիօն տիւ Ֆէլան» (Éditions du Félin) եւ «Էտիսիօն Միշէլ տը Մոլ» (Éditions Michel de Maule), 2002, ապա գրպանի հրատարակութեամբ՝ 2005-ին։ Նոր հրատարակութիւն՝ «Էտիսիօն տիւ Ֆէլան», 2020։
• Ժխտողականութեան մասին․ Յիշողութիւն եւ նախարգելք (թապու) (Du négationnisme. Mémoire et tabou), Փարիզ, «Էտիսիօն Տէսքլէ տը Պրուվէր» (Éditions Desclée de Brouwer), 1999։
• Քննութիւն ցեղասպանութեան մը ժխտման մասին (Enquête sur la négation d'un génocide), Մարսէյ, «Էտիսիօն Փարանթէզ» (Éditions Parenthèses), 1989, 229 էջ։
• Ձայնի բեկորներ․ Բնագիրներու հաւաքածոյ 1974-2005 (Éclats de Voix. Recueils de textes 1974-2005), «Էտիսիօն տիւ Ֆէլան» (Գրպանի հրատարակութիւն), 2006։

Ցեղասպանութիւններու ուսումնասիրութիւն եւ այլ երկեր

• Պատերազմներ եւ ցեղասպանութիւններ Ի. դարուն (Guerres et génocides au XXe siècle), Փարիզ, «Օտիլ Ժաքոպ» (Odile Jacob), 2007։
• Զոհերուն անմեղութիւնը․ Ակնարկ Ի. դարու ցեղասպանութիւններուն վրայ (L’innocence des victimes : regard sur les génocides du XXe siècle), «Էտիսիօն Տէսքլէ տը Պրուվէր» (Éditions Desclée de Brouwer), 2001։
• Ռասփութին․ Ռուսական ողբերգութիւն մը (Raspoutine, une tragédie russe), Պրիւքսել, «Էտիսիօն Քոմփլեքս» (Éditions Complexe), 1991, 315 էջ։
• Ոճրագործ պետութիւնը․ Ցեղասպանութիւնները Ի. դարուն (L’État criminel. Les génocides au XXe siècle), Փարիզ, «Սէօյ» (Seuil), 1995։
• 1917-1921, Մախնօ (1917-1921, Makhno), Պրիւքսել, «Քոմփլեքս» (Complexe), Պատմութեան հաւաքածոյ, 1987․ վերահրատարակութիւն՝ «Լէ Պէլ Լէթր» (Les Belles Lettres), «Պատմութեան ճաշակը» հաւաքածոյ, որուն կը յաջորդէ Վ․ Լիթվինովի «Նեսթոր Մախնօ եւ հրէական հարցը» ուսումնասիրութիւնը, 288 էջ, 2024։

Ինքնակենսագրութիւն

• Շել փողոց, թիւ 7․ Վասնզի մենք ամէնքս ալ երեխայ եղած ենք… (7, rue de Chelles - Pour ce que nous avons tous été enfants…), Փարիզ, «Էտիսիօն տիւ Ֆէլան» (Éditions du Félin), 2009, 192 էջ։