Թուղթ
Թուղթը բուսական թելերէ մշակուած եւ միահիւսուած բարակ թերթանման նիւթ է, որուն թելերը իրարու կը կապուին կառչման մակերեւութային ուժերով[1]։
Պատմութիւն
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Թուղթի գիւտէն առաջ, եգիպտացիները պապիրոսի[2] բոյսէ էջերու վրայ կը գրէին, հռոմէացիները` մոմէ կամ փայտէ տախտակներու վրայ:
Միջին դարերու գիրքերը մագաղաթէ կը կազմուէին` անասուններու մորթէ էջեր:
Չինացիները առաջին անգամ մտածած են ինչպէ՛ս թուղթ շինել:
105 թուականին արեւելքի Հան չինական կայսրութեան (Ք.Ե. 25-220) աշխատանոցներուն մէջ, աշխատանոցի պատասխանատու մը` Քայ Լուն, ծառի կեղեւներ, կանեփ եւ ձկնորսութեան հին ցանցեր կը գործածէ թուղթ շինելու համար: Ան ասոր արդիւնքը կը ներկայացնէ Հան կայսեր՝ Հետիի, որ զինք կը վարձատրէ:
Քայ Լունի շինած թուղթը շատ աւելի աժան էր, քան մետաքսը, զոր չինացիները կը գործածէին վրան գրելու համար. անիկա շատ աւելի գործնական էր, քան եղէգէ շինուած ծանր տախտակները:
Պատրաստութեան Յատուկ Հանգրուաններ
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Թուղթի պատրաստութեան սկզբնական «խոհագիրը» յստակ չէ: Ուսումնասիրութիւններու շնորհիւ, կ'ենթադրուի, թէ հին թուղթերը շինուած էին բուսական թելերէ, ինչպէս` կանեփը, հնդկականեփը, թթենին կամ եղէգը: Թուղթը աւելի բարակ, տոկուն եւ փայլուն դարձնելու համար կ'աւելցուէին նաեւ տարբեր բուսական նիւթեր:
Այս բոլոր նիւթերը եռացած ջուրի մէջ կը դնէին քանի մը օր եւ կը ծեծէին խիւս մը ստանալու համար: Ապա այս խիւսը կը տարածուէր մաղի մը վրայ, որպէսզի չորնար, ապա քարով մը կը տափակցուէր:
Չինաստանի մէջ վրձինին, չինական մելանին եւ կաղամարին կողքին, թուղթը կը դառնայ ուսեալին գանձերէն մէկը: Կարգ մը գրագէտներ թուղթերը շինել կու տային պղպեղի հատիկներով պատրաստուած յատուկ նիւթով մը, որ միջատները հեռու կը պահէր:
Ճկուն, թեթեւ եւ մատչելի գինով թուղթը շատ շուտ կը տարածուի չինական կայսրութեան եւ անոր յարակից շրջաններուն մէջ` ներկայի Վիեթնամ եւ Քորէա: Անոր շինութեան գաղտնիքը կ'անցնի Միջին Արեւելք Ը. դարուն, ապա արաբները զայն կը տարածեն Եւրոպայի մէջ`միջին դարերուն:
ԺԵ. դարուն, տպագրութեան գիւտին շնորհիւ` անոր գործածութիւնը ընթացիկ կը դառնայ[3]:
Կիրառութիւններ
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Տարբեր երկիրներու թղթադրամներ
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Կը նախատեսուի, որ թուղթի վրայ հիմնուած տեղեկութեան պահպանման ձեւերը 1986-ին կը կազմէին ընդհանուրին 0.33%-ը, իսկ 2007-ին՝ միայն 0.007%-ը, թէեւ բացարձակ թիւերով աշխարհի՝ թուղթի վրայ տեղեկութիւն պահելու կարողութիւնը 8.7-էն բարձրացած է 19.4 փեթապայթի (petabytes)[4]։Կը հաշուարկուի նաեւ, որ 1986-ին թուղթէ նամակները կը ներկայացնէին աշխարհի հեռահաղորդակցութեան կարողութեան 0.05%-էն նուազ մասը. այս միտումը կտրուկ նուազած է թուային արհեստագիտութիւններու զանգուածային ներդրումէն ետք[5]։
Թուղթը մեծ դեր ունի տեսողական արուեստներու մէջ։ Այն կը գործածուի թէ՛ առանձինն՝ երկչափ ու եռաչափ ձեւեր եւ փակցանկարներ (collages) ստեղծելու համար[6][7],եւ թէ՛ որպէս կառուցուածքային նիւթ՝ կահոյքի ձեւաւորման մէջ[8]։ Ջրաներկի թուղթը արտադրութեան եւ գործածութեան երկար պատմութիւն ունի։
Ծանօթագրութիւններ
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]- ↑ Թուղթը
- ↑ Պապիրոս
- ↑ Թուղթի գիւտը
- ↑ "The World's Technological Capacity to Store, Communicate, and Compute Information" Archived 12 June 2018 at the Wayback Machine, especially Supporting online material Archived 18 October 2017 at the Wayback Machine, Martin Hilbert and Priscila López (2011), Science, 332(6025), 60–65; free access to the article through here: martinhilbert.net/WorldInfoCapacity.html doi:10.1126/science.1200970
- ↑ "The World's Technological Capacity to Store, Communicate, and Compute Information" Archived 12 June 2018 at the Wayback Machine, especially Supporting online material Archived 18 October 2017 at the Wayback Machine, Martin Hilbert and Priscila López (2011), Science, 332(6025), 60–65; free access to the article through here: martinhilbert.net/WorldInfoCapacity.html doi:10.1126/science.1200970
- ↑ "Lynette Schweigert". NEA. 5 November 2015. Archived from the original on 4 October 2018. Retrieved 3 October 2018.
- ↑ Evensen, Bruce J. (2021-11-25), Jackson, Keith (18 October 1928–12 January 2018), football broadcaster, Oxford University Press, ISBN 978-0-19-860669-7, https://doi.org/10.1093/anb/9780198606697.013.369745, վերցված է 2026-02-13
- ↑ Stein Ben (2001-10)։ Stein, Herbert (27 August 1916–08 September 1999), economist and policy advisor։ American National Biography Online։ Oxford University Press