Jump to content

Էնտրու Ճեքսըն

Խմբագրել յղումները
Էնտրու Ճեքսըն
անգլերէն՝ Andrew Jackson
Ծնած է 15 Մարտ 1767(1767-03-15)[1][2][3][…]
Ծննդավայր Վոքսհոու
Մահացած է 8 Յունիս 1845(1845-06-08)[1][2][3][…] (78 տարեկանին)
Մահուան վայր The Hermitage, Դավիդսոն շրջան, Թենեսի, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ և Դավիդսոն շրջան, Թենեսի, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ[4]
Քաղաքացիութիւն  Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ[5]
Մայրենի լեզու անգլերէն
Կրօնք պրեսբիտերականություն?
Մասնագիտութիւն Դատաւոր, փաստաբան, քաղաքական գործիչ, բանակի սպա, պետական գործիչ և Նահանգապետ
Վարած պաշտօններ ԱՄՆ նախագահ, Ա․Մ․Ն․ Ներկայացչական Տան անդամ, Grand Master?, Միացեալ Նահանգներու ծերակուտական[6], Միացեալ Նահանգներու ծերակուտական[6], Միացեալ Նահանգներու ծերակուտական[6] և Ընտրեալ նախագահ ԱՄՆ-ի
Անդամութիւն Ամերիկայի Հնավաճառութեան Միութիւն
Կուսակցութիւն Ժողովրդավարական Կուսակցութիւն
Ամուսին Ռեյչել Ջեքսոն?[7][8][9] և Ռեյչել Ջեքսոն?[7][8][9]
Ծնողներ հայր՝ Էնդրյու Ջեքսոն?, մայր՝ Elizabeth Hutchinson?[2]
Երեխաներ Andrew Jackson Jr.? և Lyncoya Jackson?
Ստորագրութիւն

Էնտրու Ճեքսըն (անգլերէն՝ Andrew Jackson, 15 Մարտ 1767(1767-03-15)[1][2][3][…], Վոքսհոու - 8 Յունիս 1845(1845-06-08)[1][2][3][…], The Hermitage, Դավիդսոն շրջան, Թենեսի, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ և Դավիդսոն շրջան, Թենեսի, Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ[4]), Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու 7-րդ նախագահը։ Միացեալ Նահանգներու առաջին նախագահն է, որուն թեկնածութիւնը առաջադրուած է Դեմոկրատական կուսակցութեան կողմէ, կը նկատուի անոր հիմնադիրներէն մէկը[10]։

Կենսագրական գիծեր[11]

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծնած ըլլալով գաղութային Քարոլայնաներու մէջ՝ նախքան Ամերիկեան յեղափոխական պատերազմը, Ճեքսըն դարձաւ սահմանամերձ շրջանի իրաւաբան, ամուսնացաւ Ռէյչըլ Տոնելսընի հետ եւ կարճ ժամանակով ներկայացուց Թենեսին՝ թէ՛ ԱՄՆ Ներկայացուցիչներու պալատին եւ թէ՛ ԱՄՆ Ծերակոյտին մէջ։ Հրաժարական տալէ ետք, 1798-էն 1804 թուականներուն ան ծառայեց իբրեւ Թենեսիի Գերագոյն դատարանի դատաւոր։ Ան հիմնադրեց «Էրմիթաժ»-ը եւ դարձաւ հարուստ հողատէր, որ հարստացաւ հարիւրաւոր ստրկացուած ափրիկեցի ամերիկացիներու պարտադիր աշխատանքին հաշւոյն։ Իբրեւ Թենեսիի աշխարհազօրքի հրամանատար, ան զօրքերը ղեկավարեց 1813–1814 թուականներու Քրիքեան պատերազմին ընթացքին՝ յաղթելով Հորսշու Պենտի ճակատամարտին մէջ եւ բանակցելով Ֆորթ Ճեքսընի դաշնագիրին շուրջ, որ ստիպեց բնիկ քրիքներուն զիջելու այժմեան Ալապամա եւ Ճորճիա նահանգներու ընդարձակ տարածքները։ Բրիտանացիներու դէմ զուգահեռ ընթացող պատերազմին մէջ, 1815-ին Նիւ Օրլինզի ճակատամարտին մէջ Ճեքսընի տարած յաղթանակը զինք դարձուց համազգային հերոս։ Հետագային ան հրամանատարեց Միացեալ Նահանգներու զօրքերը Սեմինոլեան առաջին պատերազմի ընթացքին․ անոր արշաւանքը այն գործօններէն մէկն էր, որ մղեց Սպանիային բանակցելու Ֆլորիտան Միացեալ Նահանգներուն զիջելու շուրջ։ Ճեքսըն կարճ ժամանակով ծառայեց իբրեւ Ֆլորիտայի առաջին տարածքային նահանգապետ՝ նախքան Ծերակոյտ վերադառնալը։ Ան նախագահական ընտրութիւններուն մասնակցեցաւ 1824-ին՝ ստանալով ժողովրդային եւ ընտրողական քուէներու պարզ մեծամասնութիւնը։ Քանի որ ոչ մէկ թեկնածու ապահովեց ընտրողական բացարձակ մեծամասնութիւն, Ներկայացուցիչներու պալատը նախագահ ընտրեց Ճոն Քուինսի Ատամսը՝ Հենրի Քլէյի աջակցութեամբ, որ յետագային միացաւ Ատամսի կառավարութեան։ Ճեքսընի աջակիցները, որոնք կը պնդէին, թէ Ատամսն ու Քլէյը «փտած գործարք» կնքած են, ստեղծեցին նոր քաղաքական դաշինք մը, որ հետագային դարձաւ Ժողովրդավարական կուսակցութիւնը։

Ճեքսըն դարձեալ թեկնածութիւնը առաջադրեց 1828-ին՝ ջախջախիչ յաղթանակ տանելով Ատամսի նկատմամբ՝ հակառակ այնպիսի հարցերու, ինչպիսիք էին իր ստրկավաճառութիւնը եւ «անօրինաւոր» ամուսնութիւնը։ 1830-ին ան ստորագրեց Հնդկացիներու տեղահանման օրէնքը (Indian Removal Act)։ Այս օրէնքը, որ նկարագրուած է իբրեւ ցեղային զտում, տեղահան ըրաւ տասնեակ հազարաւոր բնիկ ամերիկացիներ Միսիսիփի գետէն արեւելք գտնուող իրենց պապենական հայրենիքէն։ Անիկա պատճառ դարձաւ հազարաւոր մահերու՝ վերածուելով պատմութեան մէջ ծանօթ «Արցունքի ուղի» անունով։ Ճեքսըն դէմ հանդիման կանգնեցաւ դաշնակցային միութեան ամբողջականութեան սպառնացող մարտահրաւէրի մը, երբ Հարաւային Քարոլայնան սպառնաց չեղարկել դաշնակցային կառավարութեան սահմանած հովանաւորչական բարձր մաքսատուրքը։ Ան սպառնաց զինուորական ուժ կիրարկել մաքսատուրքը պարտադրելու համար, սակայն տագնապը հարթուեցաւ, երբ օրէնքը փոփոխութեան ենթարկուեցաւ։ 1832-ին ան վէթօ դրաւ Քոնկրէսի օրինագիծին վրայ, որ կը նախատեսէր վերավաւերացնել Միացեալ Նահանգներու Երկրորդ Դրամատունը՝ նկատելով զայն վերնախաւի կողմէ ղեկավարուող իշխանութեան ճիւղ մը։ Երկարատեւ պայքարէ ետք Դրամատունը լուծարուեցաւ։ 1835-ին Ճեքսըն դարձաւ ԱՄՆ միակ նախագահը, որ ամբողջութեամբ մարեց պետական պարտքը։ Պաշտօնէն հեռանալէ ետք, ան աջակցեցաւ Մարթին Վան Պիւրընի եւ Ճէյմս Ք․ Փոլքի նախագահութիւններուն, ինչպէս նաեւ Թեքսասի կցման։

Ճեքսընի մասին կարծիքները հաճախ բեւեռացուած են։ Աջակիցները զինք կը բնութագրեն իբրեւ ժողովրդավարութեան եւ ԱՄՆ Սահմանադրութեան պաշտպան, մինչդեռ քննադատները կամբաստանեն զինք իբրեւ ժողովրդահաճ գործիչ, որ անտեսած է օրէնքը, երբ անիկա ձեռնտու եղած է իրեն։ ԱՄՆ նախագահներու գիտական դասակարգումները պատմականօրէն Ճեքսընին բարձր դիրքերու վրայ դասած են։ Այսուհանդերձ, 20-րդ դարու վերջաւորութեան անոր հեղինակութիւնը նուազեցաւ, իսկ 21-րդ դարուն անոր վարկանիշը աւելի անկում արձանագրեց։

Ծանօթագրութիւններ

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]
  1. 1 2 3 4 Bradley H. W. Encyclopædia Britannica
  2. 1 2 3 4 5 Lundy D. R. The Peerage
  3. 1 2 3 4 Brockhaus Enzyklopädie — F.A. Brockhaus, 1796.
  4. 1 2 https://lccn.loc.gov/n85279603
  5. ↑ LIBRIS — Շուէտի Ազգային Գրադարան, 2017.
  6. 1 2 3 Biographical Directory of the United States Congress — GPO, 1903.
  7. 1 2 https://web.archive.org/web/20211106015640/https://thehermitage.com/learn/andrew-jackson/family/rachel/
  8. 1 2 https://web.archive.org/web/20211202180617/https://www.whitehouse.gov/about-the-white-house/first-families/rachel-donelson-jackson/
  9. 1 2 Tennessee Encyclopedia — 1998.
  10. ↑ Brands H.W. (2005)։ Andrew Jackson: His Life and Times։ New York: Anchor Books։ ISBN 1400030722
  11. ↑ (անգլերեն) Andrew Jackson, 2026-09-13, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Andrew_Jackson&oldid=1374740716, վերցված է 2026-09-17
Վերցուած է «https://hyw.wikipedia.org/w/index.php?title=Էնտրու_Ճեքսըն&oldid=254970» էջէն