Էլիֆ Շաֆաք

Էլիֆ Շաֆաք թրք.՝ Elif Şafak
Ծնած է	25 Հոկտեմբեր 1971(1971-10-25)[…] (54 տարեկան)
Ծննդավայր	Սթրասպուրկ, Ֆրանսա
Քաղաքացիութիւն	Թուրքիա
Մայրենի լեզու	թրքերէն
Ուսումնավայր	Middle East Technical University Faculty of Economics and Administrative Sciences? և Միջինարևելյան տեխնիկական համալսարան?
Երկեր/Գլխաւոր գործ	Սիրո քառասուն կանոնները?, Եվայի երեք դուստրերը? և Terra Incognita?
Տեսակ	պոստմոդեռնիզմ?
Մասնագիտութիւն	գրագէտ, վիպասան և լրագրող
Աշխատավայր	Միշիկընի Համալսարան և Արիզոնայի համալսարան?
Ամուսին	Էյուփ Ջան?
Ծնողներ	հայր՝ Nuri Bilgin?
Կայքէջ	elifsafak.com.tr
Ստորագրութիւն

Էլիֆ Շաֆաք (թրք.՝ Elif Şafak, 25 Հոկտեմբեր 1971(1971-10-25)^[…], Սթրասպուրկ, Ֆրանսա), թրքական արմատներով բրիտանացի գրող, ակադեմիկոս եւ կիներու իրաւունքներու պաշտպան:

Շաֆաքը կը գրէ թրքերէնով ու անգլերէնով եւ հրատարակած է 21 գիրք։ Ան առաւելաբար յայտնի է իր վէպերով, որոնցմէ են՝ «Իսթանպուլի Բոզը» (The Bastard of Istanbul), «Սիրոյ Քառասուն Կանոնները» (The Forty Rules of Love), «Եւայի Երեք Դուստրերը» (Three Daughters of Eve), «10 Վայրկեան 38 Երկվայրկեան Այս Տարօրինակ Աշխարհի Մէջ» (10 Minutes 38 Seconds in This Strange World) եւ «Կորսուած Ծառերու Կղզին» (The Island of Missing Trees)։ 2025-ի դրութեամբ, անոր գործերը թարգմանուած են գրեթէ վաթսուն լեզուներու եւ առաջադրուած են քանի մը գրական մրցանակներու։ «Ֆայնենշըլ Թայմզ»-ի կողմէ ան նկարագրուած է որպէս «Թուրքիոյ առաջատար կին վիպագիրը», իսկ իր գործերէն քանի մը հատը վերածուած են պեսթսելըրներու (լաւագոյն վաճառք ունեցող գիրքերու)՝ ինչպէս Թուրքիոյ մէջ, այնպէս ալ միջազգային գետնի վրայ։

Իր գործերուն մէջ յատկանշական տեղ կը գրաւէ Իսթանպուլ քաղաքը, եւ անոնք կը շոշափեն արեւելեան ու արեւմտեան մշակոյթներու, հասարակութեան մէջ կնոջ դերի եւ մարդկային իրաւունքներու վերաբերեալ թեմաներ։ Իր վէպերուն մէջ արծարծուած քաղաքականապէս զգայուն որոշ նիւթեր, ինչպիսիք են երեխաներու հանդէպ բռնութիւնը եւ Հայոց Ցեղասպանութիւնը, յանգեցուցած են դատական հալածանքներու Թուրքիոյ իշխանութիւններուն կողմէ, ինչ որ ստիպած է իրեն արտագաղթել Միացեալ Թագաւորութիւն (Անգլիա)։

Շաֆաքը ունի քաղաքագիտութեան դոկտորի (PhD) աստիճան։ Որպէս ակնարկագիր եւ քանի մը լրատուամիջոցներու աշխատակից՝ Շաֆաքը միշտ պաշտպանած է կանանց իրաւունքները, փոքրամասնութիւններու իրաւունքները եւ խօսքի ազատութիւնը։ 2025-ի Դեկտեմբերին ան նշանակուեցաւ Գրականութեան Թագաւորական Ընկերութեան (Royal Society of Literature) նոր նախագահ՝ այդ պաշտօնը ստանձնելով Պեռնարտին Էվարիստոյէն։

2006 թուականին զինք դատեցին «թրքականութիւնը վիրաւորելու» համար, իր «Պոլսոյ ապօրինի զաւակը» վէպով, այն պարզ փաստին համար, որ ան կը ճանչնար Հայոց ցեղասպանութիւնը եւ այդ քայլով մարտահրաւէր կը կարդար թրքական պետութեան պաշտօնական տեսակէտին:

Վաղ Կեանք եւ Կրթութիւն

Շաֆաքը ծնած է Սթրասպուրկ (Strasbourg), Ֆրանսա․ հայրը՝ Նուրի Պիլկինը, ընկերային հոգեբանութեան (Social Psychology) փրոֆեսէօր էր, իսկ մայրը՝ Շաֆաք Աթայմանը, հետագային դարձաւ դիւանագէտ։ Ծնողներուն բաժանումէն ետք, Շաֆաք վերադարձաւ Անգարա (Թուրքիա), ուր մեծցաւ մօր եւ մայրական մեծ մօր խնամքով։ Ան կը նշէ, որ ապառողջ ընտանեկան միջավայրի մէջ մեծնալը դժուար էր, բայց ոչ-հայրապետական (ոչ-նահապետական) մթնոլորտի մէջ հասակ առնելը բարերար ազդեցութիւն ունեցաւ իր վրայ։ Մեծնալով առանց հօր՝ ան իր համահայր եղբայրներուն առաջին անգամ հանդիպեցաւ միայն քսանական թուականներու կէսերուն (մօտ 25 տարեկանին)։

Շաֆաքը տասնութ տարեկանին իր գրչանունը կազմելու ատեն իր անուան կողքին աւելցուց մօր անունը, որ թրքերէնով կը նշանակէ «արշալոյս»։ Շաֆաք իր պատանեկութեան տարիները անցուցած է Մատրիտ (Սպանիա), Յորդանան եւ Գերմանիա։

Շաֆաք պսակաւոր արուեստից աստիճան ստացած է Միջին Արեւելքի Թեքնիք Համալսարանի միջազգային յարաբերութիւններու բաժանմունքէն, իսկ մագիստրոսի աստիճանը՝ կանանց հիմնահարցերու (women's studies) ճիւղին մէջ։ Ան ունի քաղաքագիտութեան դոկտորի (PhD) աստիճան։ Ան դասաւանդած է Թուրքիոյ տարբեր համալսարաններու մէջ։ Յետագային արտագաղթելով Միացեալ Նահանգներ՝ ան եղած է գիտաշխատող «Մաունթ Հոլիոք» քոլէճին մէջ, հրաւիրեալ փրոֆեսէօր՝ Միշիկընի Համալսարանին մէջ, եւ հաստատուն փրոֆեսէօր՝ Արիզոնայի Համալսարանին մէջ՝ Մերձաւոր Արեւելեան ուսումնասիրութիւններու գծով։

Միացեալ Թագաւորութեան մէջ, 2017–2018 ակադեմական տարուան ընթացքին, ան ստանձնած է Համեմատական Եւրոպական Գրականութեան Վայտընֆելտի հրաւիրեալ փրոֆեսէօրի պաշտօնը Օքսֆորտի Համալսարանի Սուրբ Աննայի քոլէճին մէջ (St Anne's College, University of Oxford), ուր ան պատուաւոր անդամ է։ Օքսֆորտի Հերթֆորտ քոլէճի կառավարող մարմինը 2024-ին զինք ընտրած է որպէս հրաւիրեալ անդամ։

Գրական Գործունէութիւն

Շաֆաք հրատարակած է 21 գիրք՝ գեղարուեստական (վէպեր) եւ ոչ-գեղարուեստական (վաւերագրական)։

Գեղարուեստական Գրականութիւն (Վէպեր)

Շաֆաքի առաջին վէպը՝ «Փինհան»-ը (Pinhan), 1998-ին արժանացած է թրքական գրական «Ռումի» մրցանակին։

Շաֆաքի 1999-ի «Մահրեմ» (Mahrem / The Gaze - Հայեացքը) վէպը 2000 թուականին Թուրքիոյ Գրողներու Միութեան կողմէ արժանացած է «Լաւագոյն Վէպ» մրցանակին։

Անոր յաջորդ վէպը՝ «Պիթ Փալաս»-ը (Bit Palas / The Flea Palace - Լուերու Պալատը, 2002), 2005-ին ընտրուած է «Ինտեփենտընթ» (The Independent) թերթի Օտարալեզու Գեղարուեստական Գրականութեան մրցանակի կարճ ցուցակին մէջ (shortlist)։ 22 տարի ետք՝ 2024-ի Յունուարին, Թուրքիոյ մէջ Շաֆաքը մեղաւոր ճանչցուեցաւ իր «Պիթ Փալաս» գիրքին մէջ գրագողութիւն (plagiarism) կատարելու համար։ Այնուամենայնիւ, գրական աշխարհի 130 ականաւոր դէմքեր հանդէս եկան համատեղ յայտարարութեամբ՝ շեշտելով, որ ատիկա իրական (իրաւացի) դատական գործ մը չէր։ Թէ՛ Շաֆաքը եւ թէ՛ իր թուրք հրատարակիչը բողոքարկած են այդ որոշումը։

2004-ին Շաֆաք հրատարակեց անգլերէնով գրուած իր առաջին վէպը՝ «Սկսնակ Խենթութիւններու Սուրբը» (The Saint of Incipient Insanities)։

Անգլերէնով գրուած իր երկրորդ վէպը՝ «Իսթանպուլի Բոզը» (The Bastard of Istanbul), ընդգրկուեցաւ «Օրենժ» (Orange Prize) մրցանակի երկար ցուցակին մէջ։ Վէպը կ'անդրադառնայ Հայոց Ցեղասպանութեան, որ կը ժխտուի թրքական կառավարութեան կողմէ։ 2006-ի Յուլիսին Շաֆաքի դէմ քրէական գործ յարուցուեցաւ «թրքութիւնը վիրաւորելու» մեղադրանքով (Թուրքիոյ քրէական օրէնսգիրքի 301-րդ յօդուած)՝ վէպին մէջ ցեղասպանութեան հարցը քննարկելու համար։ Եթէ ան դատապարտուէր, իրեն կը սպառնար առաւելագոյնը երեք տարուան բանտարկութիւն։ «Լը Կարտիըն» (The Guardian) թերթը մեկնաբանեց, որ «Իսթանպուլի Բոզը» թերեւս թրքական առաջին վէպն է, որ կ'անդրադառնայ ցեղասպանութեան։ 2006-ի Սեպտեմբերին, դատախազի խնդրանքով, ան արդարացուեցաւ այս մեղադրանքներէն։

Շաֆաքի «Սիրոյ Քառասուն Կանոնները» (թրքերէն՝ Aşk / Սէր) վէպը հրատարակուելուն պէս վերածուեցաւ պեսթսելըրի Թուրքիոյ մէջ․ մինչեւ 2009 թուականը այն վաճառուեցաւ աւելի քան 200,000 օրինակով՝ գերազանցելով Օրհան Փամուքի «Նոր Կեանքը» (1994) գիրքի սահմանած 120,000 օրինակի նախորդ մրցանիշը։ Ֆրանսայի մէջ Շաֆաքի այս վէպը արժանացաւ «Prix ALEF – Mention Spéciale Littérature Etrangère» մրցանակին։ Այն նաեւ առաջադրուեցաւ 2012-ի Տապլինի Միջազգային IMPAC Գրական Մրցանակին։ 2019-ին ԲԲՍ (BBC)-ն զայն դասեց 100 «ամենաոգեշնչող» վէպերու եւ «մեր աշխարհը ձեւաւորած 100 վէպերու» շարքին։

Անոր 2012-ի «Պատիւ» (Honour) վէպը, որ կը կեդրոնանայ «պատուի համար սպաննութեան» (honour killing) թեմային վրայ, առաջադրուեցաւ 2012-ի Ասիական Մարդկային Գրական Մրցանակին (Man Asian Literary Prize) եւ 2013-ի Կանանց Գեղարուեստական Գրականութեան Մրցանակին (Women's Prize for Fiction)։ Ասոր յաջորդեց 2014-ին հրատարակուած «Ճարտարապետին Աշակերտը» (The Architect's Apprentice) պատմավէպը, որ կը պատմէ Միմար Սինանի մօտ ուսանած հնարովի աշակերտի մը մասին։

Շաֆաքի «Եւայի Երեք Դուստրերը» (2017) վէպը, որուն գործողութիւնները տեղի կ'ունենան Իսթանպուլի եւ Օքսֆորտի մէջ՝ 1980-ականներէն մինչեւ մեր օրերը, Լոնտոնի քաղաքապէս Սատիք Խանի կողմէ ընտրուեցաւ որպէս տարուան իր սիրած գիրքը։ Ամերիկացի գրող Սիրի Հուսթվետ նոյնպէս գովեստով արտայայտուեցաւ գիրքին մասին։ Գիրքը կ'ուսումնասիրէ աշխարհիկ եւ ուղղափառ կրօնական սովորութիւններու, պահպանողական ու ազատական (լիպերալ) քաղաքականութեան, ինչպէս նաեւ ատոնց հանդէպ ժամանակակից թրքական հայեացքներու թեմաները։

Մարկարեթ Աթուտէն, Տէյվիտ Միչըլէն եւ Սեոնէն (Sjon) ետք, Շաֆաք ընտրուեցաւ որպէս «Ապագայի Գրադարան» (Future Library project) նախագիծի 2017 թուականի գրողը։ Անոր «Վերջին Տապուն» (The Last Taboo) գործը 100 գրական երկերէ բաղկացած հաւաքածոյի չորրորդ մասն է, որ պիտի չհրատարակուի մինչեւ 2114 թուականը։

Շաֆաքի 2019-ի «10 Վայրկեան 38 Երկվայրկեան Այս Տարօրինակ Աշխարհի Մէջ» վէպը, որ կը դառնայ Իսթանպուլցի մարմնավաճառ կնոջ մը կեանքին շուրջ, ընդգրկուեցաւ «Պուքըր» (Booker Prize) մրցանակի կարճ ցուցակին մէջ։ 2019-ին թուրք դատախազները հսկողութեան տակ առին Շաֆաքը՝ իր գեղարուեստական գործերուն մէջ երեխաներու հանդէպ բռնութեան եւ սեռական ոտնձգութիւններու նիւթերուն անդրադառնալուն համար։

2021-ին Շաֆաք հրատարակեց իր տասներկրորդ վէպը՝ «Կորսուած Ծառերու Կղզին» (The Island of Missing Trees)։

Անոր 2024-ի վէպն է «Երկնքի Մէջ Գետեր Կան» (There are Rivers in the Sky)՝ տարբեր ժամանակաշրջաններու վրայ հիմնուած վէպ մը ջուրի մասին, որ կը տարածուի ասորեստանցի Աշուրպանիպալ թագաւորէն մինչեւ ժամանակակից Լոնտոնի մէջ ապրող ջրաբան մը, եւ կ'անդրադառնայ եզիտիներու հալածանքներուն ու 2014-ի ջարդերուն։

Ոչ-գեղարուեստական Գրականութիւն (Վաւերագրական)

Շաֆաքի թրքերէնով գրուած ոչ-գեղարուեստական ակնարկները հաւաքուած են չորս գիրքերու մէջ՝ «Մետ-Ճեզիր» (Med-Cezir, 2005), «Ֆիրարփերեսթ» (Firarperest, 2010), «Շեմսփարէ» (Şemspare, 2012) եւ «Սանմա քի Եալնըզսըն» (Sanma ki Yalnızsın, 2017)։

2020-ին Շաֆաք հրատարակեց «Ինչպէս Պահպանել Հոգեկան Առողջութիւնը Բաժանումներու Դարաշրջանին Մէջ» (How to Stay Sane in an Age of Division) գիրքը։

Լրատուամիջոցներու Մէջ

Շաֆաք յօդուածներ գրած է այնպիսի պարբերականներու համար, ինչպիսիք են՝ «Թայմ» (Time), «Լը Կարտիըն» (The Guardian), «Լա Ռեփուպլիքա» (La Repubblica), «Տը Նիւ Եորքըր» (The New Yorker), «Տը Նիւ Եորք Թայմզ» (The New York Times), «Տեր Շփիկել» (Der Spiegel) եւ «Նիւ Սթէյթսմըն» (New Statesman)։

Շաֆաք որպէս բանախօս կամ մեկնաբան հանդէս եկած է «ԲԲՍ Ուորլտ» (BBC World), «Եւրոնիւզ» (Euronews) եւ «Ալ Ժազիրա Անգլերէն» (Al Jazeera English) լրատուականներուն մէջ։

Մինչեւ 2009 թուականը, երբ ան տեղափոխուեցաւ «Հապերթիւրք» (Habertürk), Շաֆաք կը գրէր «Զաման» (Zaman) թերթին համար, որ յայտնի էր Ֆեթհուլլահ Կիւլենի հետ իր կապերով։

2017-ի Յուլիսին Էլիֆ Շաֆաքը ընտրուեցաւ որպէս հիւր (castaway) «ԲԲՍ Ռատիօ 4»-ի (BBC Radio 4) «Desert Island Discs» (Անմարդաբնակ Կղզիի Ձայնապնակները) յայտնի հաղորդման մէջ։

Շաֆաք երկու անգամ ելոյթ ունեցած է «ԹԵԴ Կլոպըլ» (TEDGlobal) հարթակին վրայ՝ արժանանալով յոտնկայս ծափահարութիւններու։

Թեմաներ

Իսթանպուլ

Իսթանպուլը միշտ յատկանշական տեղ գրաւած է Շաֆաքի գրուածքներուն մէջ։ Ան քաղաքը կը պատկերէ որպէս տարբեր մշակոյթներու եւ բազմազան հակասութիւններու ձուլարան (melting pot)։ Շաֆաք նկատած է․ «Իսթանպուլը մարդուն ստիպում է հասկնալ՝ թերեւս ոչ թէ բանականօրէն, այլ բնազդաբար, որ Արեւելքն ու Արեւմուտքը ի վերջոյ երեւակայական հասկացողութիւններ են, եւ հետեւաբար կրնան ջնջուիլ ու վերաձեւաւորուիլ»։ «Թայմ» (Time) ամսագրին համար գրուած նոյն ակնարկին մէջ Շաֆաք կ'ըսէ․ «Արեւելքն ու Արեւմուտքը ջուր եւ ձէթ չեն։ Անոնք կը խառնուին։ Եւ Իսթանպուլի նման քաղաքի մը մէջ անոնք կը խառնուին սաստիկ, անդադար եւ զարմանալիօրէն»։ «Տը Նիւ Եորք Թայմզ Պուք Ռիվիւ»-ն (The New York Times Book Review) Շաֆաքի մասին գրած է․ «Ան առանձնայատուկ տաղանդ ունի Իսթանպուլի ետնախորշերը պատկերելու, ուր Օսմանեան Կայսրութեան բազմաթիւ մշակոյթները դեռեւս խճճուած ձեւով ակնյայտ են իւրաքանչիւր ընտանեկան տոհմածառի վրայ»։

ԲԲՍ (BBC)-ի համար գրած իր մէկ յօդուածին մէջ Շաֆաք նշած է․ «Իսթանպուլը նման է հսկայական, գունագեղ Մատրիոշքայի (Matrushka)․ կը բանաս զայն եւ ներսը ուրիշ տիկնիկ մը կը գտնես։ Կը բանաս այդ մէկը, միայն տեսնելու համար նոր տիկնիկ մը՝ հոն թաքնուած։ Ասիկա հայելիներու սրահ մըն է, ուր ոչինչ այնպէս է, ինչպէս որ կ'երեւի։ Մարդ պէտք է զգոյշ ըլլայ, երբ որոշակի դասակարգումներ կ'օգտագործէ Իսթանպուլի մասին խօսելու համար։ Եթէ կայ բան մը, որ այս քաղաքը չի սիրեր, ատոնք կաղապարուած միտքերն (clichés) են»։

Արեւելեան եւ Արեւմտեան Մշակոյթներ

Շաֆաք կը միախառնէ պատմութիւն պատմելու արեւելեան եւ արեւմտեան եղանակները՝ օգտուելով թէ՛ բանաւոր եւ թէ՛ գրաւոր մշակոյթէն։ «Ուաշինկթըն Փոստ»-ի (The Washington Post) մէջ Ռոն Չարլզ գրած է․ «Շաֆաք կը խօսի բազմաձայն ոճով մը, որ կ'որսայ տարբեր մշակոյթներու բախուող ալիքները»։ Խորհրդապաշտութիւնը (mysticism) եւ յատկապէս համայնավարութիւնը/սուֆիզմը (Sufism) նոյնպէս եղած են իր գործերու հիմնական թեմաներէն, յատկապէս՝ «Սիրոյ Քառասուն Կանոնները» վէպին մէջ։

Իգապաշտութիւն (Ֆեմինիզմ)

Որպէս իգապաշտ (ֆեմինիստ) եւ սեռերու հաւասարութեան պաշտպան՝ Շաֆաք իր գրուածքներուն մէջ արծարծած է բազմաթիւ իգապաշտական հարցեր եւ կնոջ դերը հասարակութեան մէջ։ Օրինակներէն են մայրութիւնը եւ կանանց հանդէպ բռնութիւնը։ «Լը Կարտիըն» (The Guardian) թերթի լրագրող Ուիլիամ Սքիտելսքիի հետ ունեցած հարցազրոյցին մէջ ան ըսած է․ «Թուրքիոյ մէջ տղամարդիկ կը գրեն, իսկ կիները՝ կը կարդան։ Ես կ'ուզեմ տեսնել այս իրավիճակին փոփոխութիւնը»։

Մարդկային Իրաւունքներ

Շաֆաքի վէպերը քննարկած են մարդկային իրաւունքներու վերաբերեալ հարցեր, յատկապէս՝ Թուրքիոյ մէջ։ Ան նշած է․ «Այն, ինչ գրականութիւնը կը ջանայ ընել, մարդկային դիմագիծը վերադարձնելն է այն անձերուն, որոնք զրկուած են մարդկայնութենէն... Այն մարդոց, որոնց ձայնը մենք երբեք չենք լսեր։ Ասիկա իմ գործիս կարեւոր մէկ մասն է»։ Յատուկ թեմաներու շարքին եղած են եզիտիներու հալածանքները, Հայոց Ցեղասպանութիւնը եւ Թուրքիոյ մէջ զանազան փոքրամասնութիւններու հանդէպ վերաբերմունքը։

Տեսակէտներ

Խօսքի Ազատութիւն

Շաֆաքը խօսքի ազատութեան ջատագով է։ «Խօսքի Ազատութեան Բանավէճ»-ին (Free Speech Debate) մասնակցելու ատեն ան նշած է․ «Ես աւելիով հետաքրքրուած եմ ցոյց տալով այն բաները, որոնք մենք ունինք ընդհանուր՝ որպէս նոյն մոլորակը եւ, ի վերջոյ, նոյն ցաւերն ու ուրախութիւնները կիսող մարդիկ, քան թէ եւս մէկ աղիւս աւելցնելով մշակոյթներու, կրօններու կամ ազգութիւններու միջեւ բարձրացած երեւակայական պատերուն»։

Քաղաքական Տեսակէտներ

Շաֆաք քննադատած է Ռեճեփ Թայիփ Էրտողանի նախագահութիւնը՝ նկարագրելով անոր պաշտօնավարումը որպէս Թուրքիոյ մէջ աւելի մեծ բռնատիրութեան (authoritarianism) յանգեցնող ընթացք։ 2014-ին ան ստորագրեց բաց նամակ մը՝ ի նշան բողոքի Թուրքիոյ մէջ «Թուիթըր»-ի արգելափակման դէմ՝ մեկնաբանելով․ «Ժողովրդավարութեան բուն հիմքը... կը պակսի այսօրուան Թուրքիոյ մէջ»։

Շաֆաք խօսած եւ գրած է համաշխարհային քաղաքական տարբեր միտումներու մասին։ 2010-ական թուականներուն ան զուգահեռներ անցուցած է թրքական քաղաքական պատմութեան եւ Եւրոպայի ու Միացեալ Նահանգներու քաղաքական զարգացումներուն միջեւ։ 2016-ին «Տը Նիւ Եորքըր» պարբերականին մէջ գրելով՝ ան նշած է․ «Ազգայնականութեան, մեկուսացման եւ ցեղապաշտութեան ալիքները մէկը միւսին ետեւէն կը հարուածեն Եւրոպայի տարածքին գտնուող երկիրներու ափերը, եւ անոնք հասած են նաեւ Միացեալ Նահանգներ։ Ծայրայեղ հայրենասիրութիւնն ու օտարատեացութիւնը վերելքի մէջ են։ Ասիկա Տագնապի Դարաշրջան է, իսկ տագնապէն մինչեւ բարկութիւն եւ բարկութենէն մինչեւ յարձակողականութիւն ընդամէնը մէկ քայլ է»։

2014-ի Սոչիի ձմեռնային ողիմպիական խաղերէն առաջ, Շաֆաք ստորագրեց բաց նամակ մը՝ ի նշան բողոքի Ռուսիոյ մէջ միասեռականներու հալածանքներուն եւ հայհոյութեան դէմ ընդունուած օրէնքներուն դէմ։

Անձնական Կեանք

Շաֆաք ապրած է Իսթանպուլի եւ Միացեալ Նահանգներու մէջ, նախքան Միացեալ Թագաւորութիւն տեղափոխուիլը։ Ան 2013 թուականէն ի վեր կը բնակի Լոնտոն, բայց կը խօսի «Իսթանպուլը իր հոգիին մէջ կրելու» մասին։ 2019-ի դրութեամբ, դատական հալածանքներու վախի պատճառով, Շաֆաք կամաւոր աքսորի մէջ է Թուրքիայէն։

Շաֆաք ամուսնացած է թուրք լրագրող Էյիւփ Ճան Սաղլըքի (Eyüp Can Sağlık) հետ, որ ազատական «Ռատիքալ» (Radikal) թերթի նախկին խմբագիրն է։ Անոնք ունին մէկ դուստր եւ մէկ որդի։ 2017-ին Շաֆաք յայտարարեց, որ ինք երկսեռական է։

2006-ին իր դստեր ծնունդէն ետք, Շաֆաք տառապեցաւ յետծննդաբերական ընկճախտէ (postnatal depression)․ ժամանակաշրջան մը, որուն ան անդրադարձած է իր «Սեւ Կաթ» յուշագրութեան մէջ։

Մրցանակներ եւ Ճանաչում

Գրքային Մրցանակներ

• 1998 «Փինհան» (Pinhan), Մեծն Ռումիի մրցանակ, Թուրքիա։
• 2000 «Հայեացքը» (The Gaze / Mahrem), Թուրքիոյ Գրողներու Միութեան «Լաւագոյն Վէպ» մրցանակ։
• 2005 «Լուերու Պալատը» (The Flea Palace / Bit Palas), ընտրուած է Միացեալ Թագաւորութեան (Անգլիա) «Ինտեփենտընթ» թերթի Օտարալեզու Գեղարուեստական Գրականութեան մրցանակի կարճ ցուցակին մէջ։
• 2011 «Soufi, mon amour» (Ֆրանսերէն հրատարակութիւն՝ Phébus, 2011), Prix ALEF – Օտար Գրականութեան Յատուկ Յիշատակում։
• 2012 «Սիրոյ Քառասուն Կանոնները» (The Forty Rules of Love), առաջադրուած է Տապլինի Միջազգային IMPAC Գրական Մրցանակին։
• 2013 «Crime d'honneur» (Ֆրանսերէն հրատարակութիւն՝ Phébus, 2013), Ճամբորդներու «Prix Relay» մրցանակ։
• 2014 «Պատիւ» (Honour), երկրորդ տեղ՝ «Prix Escapade» մրցանակաբաշխութեան մէջ, Ֆրանսա։
• 2015 «Ճարտարապետին Աշակերտը» (The Architect's Apprentice), ընտրուած է Գրականութեան Թագաւորական Ընկերութեան (RSL) «Ondaatje Prize» մրցանակի կարճ ցուցակին մէջ։
• 2019 «10 Վայրկեան 38 Երկվայրկեան Այս Տարօրինակ Աշխարհի Մէջ» (10 Minutes 38 Seconds in This Strange World), ընտրուած է «Պուքըր» (Booker Prize) մրցանակի կարճ ցուցակին մէջ։
• 2020 «10 Վայրկեան 38 Երկվայրկեան Այս Տարօրինակ Աշխարհի Մէջ», ընտրուած է «Ondaatje Prize» մրցանակի կարճ ցուցակին մէջ։
• 2021 «Կորսուած Ծառերու Կղզին» (The Island of Missing Trees), ընտրուած է «Costa Book Award» մրցանակի կարճ ցուցակին մէջ։
• 2021 Հալտոր Լաքսնեսի (Halldór Laxness) անուան Միջազգային Գրական Մրցանակ։
• 2021 «Կորսուած Ծառերու Կղզին», ընտրուած է Կանանց Գեղարուեստական Գրականութեան Մրցանակի (Women's Prize for Fiction) կարճ ցուցակին մէջ։
• 2022 «Կորսուած Ծառերու Կղզին», ընտրուած է Էտուարտ Սթանֆորտի Ճամբորդական Գրականութեան Մրցանակաբաշխութեան (Edward Stanford Travel Writing Awards) կարճ ցուցակին մէջ։
• 2023 «Կորսուած Ծառերու Կղզին», ընտրուած է Բրիտանական Գրքի Մրցանակաբաշխութեան (British Book Awards) կարճ ցուցակին մէջ։
• 2025 «Երկնքի Մէջ Գետեր Կան» (There Are Rivers in The Sky), «Տեղի Զգացողութիւն Ունեցող Վէպ» (Fiction with a Sense of Place) մրցանակ՝ Էտուարտ Սթանֆորտի Ճամբորդական Գրականութեան Մրցանակաբաշխութեան մէջ։
• 2025 «Երկնքի Մէջ Գետեր Կան», Հեղինակներու Միութեան (Society of Authors) կողմէ տրուող «Gordon Bowker Volcano Prize» մրցանակ։
• 2025 «Երկնքի Մէջ Գետեր Կան», ֆրանսական «Prix Femina Etranger» (Ֆեմինա օտար գրականութեան մրցանակ) վերջնական փուլի մասնակից (finalist)։
• 2026 «Երկնքի Մէջ Գետեր Կան»՝ Տոմինիք Կուա-Պլանշէի կողմէ ֆրանսերէնի թարգմանուած տարբերակը (Éditions Flammarion հրատարակչութիւն), Օտար Գրականութեան «Prix Fragonard» մրցանակ։

Այլ Ճանաչումներ

• Մարիա Կրացիա Քութուլիի (Maria Grazia Cutuli) անուան մրցանակ – Միջազգային Լրագրութեան Մրցանակ, Իտալիա, 2006։
• Թուրք Լրագրողներու եւ Գրողներու Հիմնադրամի «Համակեցութեան Արուեստ» մրցանակ, 2009։
• «Մարքա» (Marka) համաժողովի 2010 թուականի մրցանակ։
• «Women To Watch» (Ուշադրութեան Արժանի Կիներ) մրցանակ, Mediacat & Advertising Age, Մարտ 2014։
• Ասիացի Կանանց Նուաճումներու Մրցանակաբաշխութիւն 2015 (Asian Women of Achievement Awards)՝ «Global Empowerment» (Համաշխարհային Զօրակցութեան/Հզօրացման) մրցանակ։
• 2016-ի GTF մրցանակ՝ Սեռերու Հաւասարութեան Խթանման Գործին Մէջ Ունեցած Ականաւոր Յաջողութիւններու Համար։
• Ընտրուած է Գրականութեան Թագաւորական Ընկերութեան անդամ (FRSL), 2019։
• ԲԲՍ (BBC)-ի տարուան 100 ամենաոգեշնչող եւ ազդեցիկ կիներու ցուցակ, 2021։
• Բրիտանական Ակադեմիայի Նախագահի Մետալ (British Academy President's Medal), 2024։
• Ելոյթ Ֆրանքֆորտի Գիրքի Միջազգային Ցուցահանդէսի բացման հանդիսութեան, 2024։

Մատենագիտութիւն

Թրքերէն տարբերակ	Անգլերէն տարբերակ
Անուն / Տարի / Հրատարակչութիւն / ISBN	Անուն / Տարի / Հրատարակչութիւն / ISBN
Kem Gözlere Anadolu (1994) Evrensel ISBN 9789757837299	—
Pinhan (1997) Metis ISBN 975-342-297-0	—
Şehrin Aynaları (1999) Metis ISBN 975-342-298-9	—
Mahrem (2000) Metis ISBN 975-342-285-7	The Gaze (2006) Marion Boyars Publishers Ltd ISBN 978-0714531212
Bit Palas (2002) Metis ISBN 975-342-354-3	The Flea Palace (2007) Marion Boyars Publishers Ltd ISBN 978 0714531205
Araf (2004) Metis ISBN 978-075-342-465-3	The Saint of Incipient Insanities (2004) Farrar, Straus and Giroux ISBN 0-374-25357-9
Beşpeşe (2004) (Մուրաթհան Մունկանի, Ֆարուք Ուլայի, Ճելլիլ Օքերի եւ Փընար Քիւրի հետ համատեղ) Metis ISBN 975-342-467-1	—
Med-Cezir (2005) Metis ISBN 975-342-533-3	—
Baba ve Piç (2006) Metis ISBN 978-975-342-553-7	The Bastard of Istanbul (2007) Viking ISBN 0-670-03834-2
Siyah Süt (2007) Doğan ISBN 975-991-531-6	Black Milk: On Writing, Motherhood, and the Harem Within (2011) Viking ISBN 0-670-02264-0
Aşk (2009) Doğan ISBN 978-605-111-107-0	The Forty Rules of Love: A Novel of Rumi (2010) Viking ISBN 0-670-02145-8
Kâğıt Helva (2010) Doğan ISBN 978-605-111-426-2	—
Firarperest (2010) Doğan ISBN 978-605-111-902-1	The Happiness of Blond People: A Personal Meditation on the Dangers of Identity (2011) Penguin ISBN 9780670921768
İskender (2011) Doğan ISBN 978-605-090-251-8	Honour (2012) Viking ISBN 0-670-92115-7
Şemspare (2012) Doğan ISBN 978-605-090-799-5	—
Ustam ve Ben (2013) Doğan ISBN 978-605-09-1803-8	The Architect's Apprentice (2014) Viking ISBN 978-024-100-491-3
Sakız Sardunya (2014) Doğan ISBN 978-605-09-2291-2	—
Havva'nın Üç Kızı (2016) Doğan ISBN 978-605-09-3537-0	Three Daughters of Eve (2016) Viking ISBN 978-024-128-804-7
Sanma ki Yalnızsın (2018) Doğan ISBN 978-605-095-146-2	—
On Dakika Otuz Sekiz Saniye (2019) Doğan ISBN 978-605-096-309-0	10 Minutes 38 Seconds in This Strange World (2019) Viking ISBN 978-024-129-386-7
Aşkın Kırk Kuralı (2019) («Aşk» վէպի հիման վրայ կատարուած քաղուածք) Doğan Novus ISBN 978-605-095-864-5	—
Bölünmüş Bir Dünyada Akıl Sağlığımızı Nasıl Koruruz (2022) Doğan ISBN 925-625-821-547-2	How to Stay Sane in an Age of Division (2020) Welcome Collection / Profile Books ISBN 978-178-816-572-3
Kayıp Ağaçlar Adası (2023) Doğan ISBN 978-625-684-315-8	The Island of Missing Trees (2021) Viking ISBN 978-024-143-499-4
Gökyüzünde Nehirler Var (2025) Doğan (Առանց ISBN-ի)	There Are Rivers in the Sky (2024) Viking ISBN 978-024-143-501-4