Էդման Այվազեան

Jump to navigation Jump to search
Էդման Այվազեան
պարս․՝ اِدمان آیوازیان[1]
Edman Ayvazyan 1(Cropped).jpg
Ծնած է 10 Օգոստոս 1932(1932-08-10)[2]
Ծննդավայր Թեհրան, Իրան[1]
Մահացած է 25 Մարտ 2020(2020-03-25) (87 տարեկանին)
Մահուան վայր Լոնտոն, Միացեալ Թագաւորութիւն
Քաղաքացիութիւն Flag of Iran.svg Իրան
Ազգութիւն հայ
Մասնագիտութիւն գեղանկարիչ
Պարգեւներ եւ
մրցանակներ
UNESCO-ի,Սթանլի Կրիմ” (Stanley Grimm Award), “Արշիլ Գորկի” շքանշան
Ամուսին Թելմա

Էդման Այվազեան (պարս․՝ اِدمان آیوازیان[1], 10 Օգոստոս 1932(1932-08-10)[2], Թեհրան[1]25 Մարտ 2020(2020-03-25), Լոնտոն, Լոնտոնի St George’s հիւանդանոցին մէջ) սփիւռքահայ մեծատաղանդ գեղանկարիչ: Ծովանկարիչներու թագաւորական միութեան անդամ (2002)։ Լոնտոնի գեղանկարիչներու թագաւորական հիմնարկի անդամ (2006)։[3]։

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1939-1948 թուականներուն ուսանած է Թեհրանի Թամատոն միջնակարգ դպրոցը, 1964-1966 թուականներուն՝ Հռոմի գեղարուեստի ակադեմիա:

Էդման Այվազեանը, սկսած 1948 թուականէն, աւելի քան 70 տարի ստեղծագործած է եւ իր նկարները ցուցադրեր բազմաթիւ հաւաքական եւ անհատական ցուցահանդէսներուն, Իրան, Անգլիա, Միացեալ Նահանգներ, Հայաստան եւ այլուր։

1973 թուականին տեղափոխուած է Լոնտոն: 1980 թուականին գծագրած է Ապտուլազիզ թագաւորի անուան օդանաւակայանի Մեծ մզկիթի ներքնամասը, Ռիատ:

1960-1974 թուականներուն աշխատած է ճարտարապետութեան բնագաւառին մէջ (Կաճերէ հիւրանոց, Թոմասեան դպրոց)։ Ստեղծած է Թեհրանի Սուրբ Սարգիս եկեղեցւոյ տաճարի պատկերները։

Էդման Այվազեանը անդրադարձած է «Սասունցի Դաւիթ վիպերգութեան, նկարազարդած է Յովհաննէս Թումանեանի երկերը, ստեղծած է դիմանկարներ, ծովանկարներ։ Այվազեանի ստեղծագործութիւնները կը գտնուին տարբեր եկեղեցիներու, թանգարաններու՝ Լազար պատկերասրահ, Արամ Խաչատրեանի տուն-թանգարան[4]:

Մեծատառով հայ գեղանկարիչ՝ Էդման Այվազեան իր մահկանացուն կնքեց՝ 5 Մարտ 2020-ին,առաւօտ կանուխ, Լոնտոնի St George’s հիւանդանոցին մէջ։ Հանգուցեալը հիւանդանոց ընդունուած էր սրտի հետ առնչուած քննութիւններու համար, ուր ան վարակուած էր մահացու Պսակաձեւ Ժահր ախտով[5]։

Aquote1.png Երբ կը նայիս Այվազեանի ստեղծած տղամարդկանց եւ կանանց նկարներուն, անմիջապէս կը նկատես, որ արուեստագէտը թափանցեր է իր կերպարներու ներաշխարհը, զգացեր անոնց խինդն ու վիշտը, հոգեկան ապրումները, եւ իր տեսածն ու զգացածը յանձներ պաստառին, ոչ որպէս լուսանկարիչ, այլ գոյներն ու գիծերը իմաստաւորել գիտցող գեղանկարիչ։ Aquote2.png


Ցուցահանդէսներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Դեռ 16 տարեկան պատանի՝ Այվազեանը Թեհրանին մէջ մասնակցած է UNESCO-ի կազմակերպած Երիտասարդ Նկարիչներու Միջազգային Ցուցահանդէսին եւ շահեր՝ մրցանակ։

Այնուհետեւ Էդման Այվազեանը 1949-1957 տարիներուն Թեհրանին մէջ մասնակցած է «Մշակոյթ Միութեան«, «Ս. Միութեան Մշակութային Կեդրոն»ի, «Գարուն Ակումբ»ի, «Մեհրեգան Ակումբ»ի, «Աբիազ Փալաս»ի եւ «Թեհրան Երկամեայ«ի (Teheran Biennial) կազմակերպած հաւաքական ցուցահանդէսներուն։

Անհատական ցուցահանդէսներ - Թեհրան[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Այվազեանը Թեհրանին մէջ տուած է նաեւ երեք անհատական ցուցահանդէսներ, առաջին երկուքը՝ «Իրան-Ամերիկա Ընկերակցութեան» հովանաւորութեամբ 1952ին եւ 1955ին, իսկ երրորդը 2010-ին՝ Արուեստի Կեդրոն (Art Center) ծանօթ պատկերասրահին մէջ, ուր ցուցադրուուած են իր՝ բացի վերացական (abstract) գործերէն, նաեւ Պարսկաստանի գիւղերուն նուիրուած շուրջ երեսուն նկարներ։

Անհատական ցուցահանդէսներ - Լոնտոն եւ Երեւան[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Բացի Իրանէն՝ 1984-2016 տարիներուն, Էդման Այվազեանը անհատական ցուցահանդէսներ տուած է Նիւ Եորքի Կորքի Պատկերասրահին մէջ (Gorky Gallery), Լոնտոնի «Կիւլպէնկեան Սրահ»ի, Լոնտոնի «Ռոշան Պատկերասրահ»ի (Rochan Gallery) եւ Երեւանի Նկարիչներու Տան մէջ։

Նոյեմբեր 2015-ին, իր հայաստանեան երկրորդ անհատական ցուցահանդէսը, “Հայրենի Երկրի Գոյները”, տեղի ունեցած է Երեւանին մէջ,[6] [[Հայաստանի Ազգային Պետական Պատկերասրահ|]ին մէջ, նախաձեռնութեամբ Հայաստանի մօտ Իրանի Իսլամական Հանրապետութեան Դեսպանութեան Մշակութային Կեդրոնի։ Նոյն այդ ցուցահանդէսը՝ 2016-ին տեղափոխուած է Իրան եւ ցուցադրուած՝ Թեհրանի «Նիավարան Պալատ»ին մէջ, որմէ ետք նաեւ՝ Թեհրանի «Արարատ Միութեան» սրահին մէջ։[7]

Հաւաքական ցուցահանդէսներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1990-էն, Էդման Այվազեանի նկարները ցուցադրուուած են նաեւ հաւաքական ցուցահանդէսներու մէջ՝ Ղրիմ, Միացեալ Նահանգներ, Անգլիա եւ այլուր։

Այվազեանը իբրեւ անդամ` շարունակաբար իր մասնակցութիւնը բերած է՝

  • Բրիտանիոյ Արուեստագէտներու Դաշնակցութեան (Federation of British Artists),
  • Ծովանկարիչներու Արքայական Ընկերակցութեան (The Royal Society of Marine Artists),
  • Իւղանկարիչներու Արքայական Հիմնարկի (Royal Institute of Oil Painters) եւ Ուափինկ Արուեստագէտներու Խումբի (The Wapping Group of Artists) կազմակերպած հաւաքական ցուցահանդէսներուն։

Ցուցահանդէս նուրիուած՝ քրիստոնէութեան՝ Հայաստանի պետական կրօնք հռչակման 1700-ամեակին[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

2001-ին, Լոնտոնի Բրիտանական Գրադարանին մէջ կազմակերպուած էր «Գանձեր Տապանէն» (Treasures From The Ark) հիասքանչ ցուցահանդէսը, նուիրուած՝ քրիստոնէութեան՝ Հայաստանի մէջ պետական կրօնք հռչակման 1700-ամեակին։ Ցուցահանդէսի գեղարուեստական ձեւաւորման հետ կապուած բոլոր աշխատանքները կատարած է Էդման Այվազեանը, իրեն յատուկ բծախնդրութեամբ եւ գեղարուեստական բարձր ճաշակով, արժանանալով բոլորի հիացմունքին ու գնահատանքին։

Ցուցահանդէսներ՝ Ծովանկարներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

իբրեւ ծովանկարիչ (Marine Artists)՝ Այվազեանը Անգլիոյ մէջ մասնակցած է աւելի քան երեսուն ցուցահանդէսներու։ Իր ծովանկարներէն կը գտնուին Cornwall-ի Ծովային Ազգային Թանգարանին մէջ (National Maritime Museum)։

Սէուտական Արապիա թագաւորներու եւ իշխաններու նկարներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Սէուտական Արապիա թագաւորական ընտանիքի պատուէրով՝ 1985-ին, Էդման Այվազեանը նկարած է Սէուտական թագաւորներու եւ իշխաններու նկարները, ինչպէս նաեւ՝ «Կեանքը Սէուտական Արապիոյ մէջ 1930-ական թուականներուն» նկարաշարքը։ Դարձեալ թագաւորական ընտանիքի պատուէրով՝ 2001-ին, ան նկարած է Իշխան Ապտուլա Պին Ապտուլ Ազիզ Էլ ՍԷուտ իշխանի դիմանակարը։

Ցուցահանդէսներու ցանկ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1950-1990 թուականներուն անհատական եւ խմբակային ցուցահանդեսնած է ունեցած է Իրան, Հայաստան, Մեծ Բրիտանիա, ԱՄՆ[8]:

«Մշակոյթ միութեան» պարսկահայ նկարիչներու խմբակային ցուցահանդէս, 1949

  • Խմբակային ցուցահանդէս «Գարուն» ակումբ, Թեհրան, 1950
  • Մշակութային կապերու համամիութենական ընկերութեան ամենամեայ ցուցահանդէս, Թեհրան, 1950-1951 թ
  • Խմբակային ցուցահանդես «Իրան-ԱՄՆ» ընկերություն, Թեհրան, 1952
  • Ժամանակակից արուեստագէտներու խմբակային ցուցահանդէս, Թեհրան, 1954 , 1955
  • Անհատական ցուցահանդէս «Իրան-ԱՄՆ» ընկերութիւն, Թեհրան, 1956
  • Կրաֆիքական աշխատանքներու անհատական ցուցահանդէս, Կիլտհոլ, Լոնտոն, 1967
  • Անհատական ցուցահանդէս, Կիւլպէնկեան սրահ, Լոնտոն, 1982
  • Անհատական ցուցահանդէս, Կորկի սրահ, Նիւ Եորք, 1983
  • Հայաստանի նկարիչներու միութիւն, Երեւան, 1987
  • Ցուցահանդէս Արարատ ակումբին մէջ, Թեհրան[9]
  • Կոմիտասին նուիրուած խմբակային ցուցահանդէս-փառատօն, Գանատա, 2009
  • «Հայրենիքի գոյները», Երեւան, Հայաստանի ազգային պատկերասրահ, 2015 [10]
  • «Հանդիպում ընկերոջս՝ Սարգիս Մուրատեանի հետ», Սարգիս Մուրատեան պատկերասրահ, 2016 [11]

Մրցանակներ եւ շքանշաններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Էդման Այվազեանը շահած է հետեւեալ մրցանակները.

  • Մրցանակ՝ UNESCO-ի Երիտասարդական Միջազգային Ցուցահանդէսին 1948)։
  • Ա. Մրցանակ՝ Իրանի Ժամանակակից Նկարիչներու ցուցահանդէսին (1956)
  • Ա.Մրցանակ՝ Իրանը Վենետիկի Երկամեայ (Venice Biennial) Միջազգային Ցուցահանդէսին ներկայացնելու համար Իրանի Մշակոյթի Նախարարութեան կազմակերպած մրցոյթին (1958)։
  • Մրցանակ՝ “Սթանլի Կրիմ” (Stanley Grimm Award) Մեծն Բրիտանիոյ Իւղանկարիչներու Արքայական Հիմնարկի ցուցահանդէսին (1998)։
  • Մրցանակ՝ “Ուինզոր եւ Նիւթըն” (“Windsor and Newton”Award) Մեծն Բրիտանիոյ Իւղանկարիչներու Արքայական Հիմնարկի ցուցահանդէսին (2000)։
  • Մրցանակ՝ “The Worshipful Company of Shipwright’s Award”) Մեծն Բրիտանիոյ Ծովանկարիչներու Արքայական Ընկերութեան տարեկան ցուցահանդէսին (2001)։
  • 2015-ին, Հրանոյշ Յակոբեանը Էդման Այվազեանին պարգեւատրուած է ՀՀ Սփիւռքի Նախարարութեան “Արշիլ Կորքի” շքանշանով։

Պատկերասրահ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Աղբիւրներ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]