Զանգակատուն
Զանգակատուն, եկեղեցւոյ կից, գաւիթի տանիքին կամ առանձին կանգնած ճարտարապետական կառոյց՝ զանգ կախելու եւ ժամերգութիւնը սկսելէ առաջ զանգերու ղօղանջով հաւատացեալները եկեղեցի հրաւիրելու համար։
Զանգեր կը հնչեցուին նաեւ ննջեցեալը եկեղեցի բերելէն առաջ, ինչպէս նաեւ բարձրաստիճան հոգեւորականներու ժամանման առիթով։
Կարգ մը եկեղեցիներու զանգակատուներուն մէջ օծուած սեղան դրուած է, եւ Համբարձման ու Հոգեգալստեան օրերուն պատարագ կը մատուցուի։
Հայկական զանգակատուներ
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Հայաստանի մէջ առաջին զանգակատուները կառուցուած են Ժ. դարու երկրորդ կէսէն սկսեալ, երբ Հայ Եկեղեցին ընդունած է զանգի գործածութիւնը (մինչ այդ կը գործածուէր կոչնակ)։
Ժ. դարուն զանգակատուները փայտաշէն, քառասիւն աշտարակներ էին։
Հայկական վանքերուն մէջ Ը. դարուն կառուցուած են սիւնակազմ պսակուած միայարկ եւ երկյարկ (Հաղբատի վանք եւ Սանահինի վանքեր) առանձին կանգնած զանգակատուներ, կամ անոնք զուգակցած են գաւիթի գմբէթին հետ (Հոռոմոսի վանք, Գանձասարի վանք, Աղբակի Ս. Բարդողիմէոս վանք, Յովհաննավանք, Սաղմոսավանք եւ այլն)։
ԺԴ. դարուն երկյարկ, եռաստիճան եկեղեցիները նաեւ ծառայած են իբրեւ զանգակատուներ (Եղվարդի Ս. Աստուածածին, Կապուտանի Ս. Մինաս, Նորավանքի Ս. Աստուածածին եկեղեցիներ)։
Զանգակատուներու շինարարութիւնը Հայաստանի մէջ լայնօրէն տարածում գտած է ԺԷ.- ԺԹ. դարերուն, երբ մշակուած է նոր՝ քառամոյթ, կամարակապ բացուածքներով երկաստիճան, սիւնազարդ բոլորակ յատակագիծով կեդրոնակազմ կառոյց, որուն նախատիպը եղած է Էջմիածինի Մայր Տաճարի արեւմտեան ճակատին կից զանգակատունը (1654-1658, ճարտարապետ՝ Սահակ Հիզանցի)։
Զանգակատուներ կառուցուած են եկեղեցիներու արեւմտեան եւ հարաւային ճակատներուն կից (բացառութիւն է Օշականի Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց եկեղեցւոյ արեւելեան ճակատին կից զանգակատունը)։
Վասպուրականի մէջ զանգակատուներ կցուած են նաեւ գաւիթներու արեւմտեան ճակատին (Նարեկայ վանք, Մշո Սուրբ Առաքելոց վանք եւ Մշո Սուրբ Կարապետ վանք, Լիմ անապատ)։
ԺԷ. դարուն ստեղծուած է գաւիթ-սրահի եւ զանգակատան զուգակցուած յօրինուածք (Երեւանի Ս. Անանիա առաքեալ անապատ, Շողակաթ եկեղեցի, Մուղնիի Ս. Գէորգ վանք եւ այլն)։
Հայկական վանքերու համալիրներուն մէջ զանգակատուները գլխաւոր եկեղեցիներուն նկատմամբ ստորադաս դեր կը խաղան եւ անոնց առաջնութիւնը ու վեհութիւնը կը շեշտեն իրենց տեղադրութեամբ, ծաւալով եւ ուրուագիծով[1]։
Ծանօթագրութիւններ
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]- ↑ Հայկական հանրագիտարանի գլխ. խմբ., Քրիստոնեայ Հայաստան հանրագիտարան, Երեւան, «Հայկական Հանրագիտարան հրատարակչութիւն ՊՈԱԿ», 2002, ISBN 5-89700-016-6։