Երանուհի Ասլամազեան

Երանուհի Արշակ Ասլամազեան, (15 Ապրիլ 1910, Կարսի մարզի Բաշ-Շիրակ գիւղը - 4 Փետրուար 1998, Մոսկուա), հայ նկարչուհի, ՀԽՍՀ վաստակաւոր նկարիչ (1965) եւ ԽՍՀՄ Նկարիչներու միութեան անդամ։ Երանուհի Ասլամազեան ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ Մարիամ Ասլամազեանի քոյրն է։

Կենսագրութիւն

ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարչուհի Երանուհի Արշակ Ասլամազեանը ծնած է 15 Ապրիլ 1910-ին, Կարսի մարզի Բաշ-Շիրակ գիւղը։ Անոր հայրը՝ Արշակ Ասլամազեանը, յայտնի ջրաղացպան էր, որ 1920-ական թուականներուն ճանչցուած է որպէս կուլակ, եւ անոր ամբողջ ունեցուածքը աստիճանաբար բռնագրաւուած է խորհրդային իշխանություններու կողմէ։ 1924-1926 թուականներուն Ասլամազեանը սորված է Լենինականի նկարչական դպրոցէն ներս: 1926-1928 թուականներուն շարունակած է ուսումը Երեւանի գեղարուեստական արտադրութեան ուսումնարանէն ներս։Աւարտելէն ետք, Ասլամազեանը աւագ քրոջ՝ Մարիամի հետ, քրոջ՝ Անահիտի նիւթական աջակցութեամբ տեղափոխուած է Մոսկուա։ Քոյրերը դիմած են Վկուտեմասի բարձրագոյն գեղարուեստական եւ թեքնիքական արուեստանոցներ։ Սակայն այնտեղ ընդունուած է միայն Մարիամը, իսկ Երանուհին ընդունուած է նկարիչներ Վլատիմիր Ֆաւորսկույի եւ Անտրէ Գոնչարովի արուեստանոցը։ Մոսկուայի մէջ կեանքը դժուար էր Ասլամազեան քոյրերուն համար, եւ մէկ տարի անց անոնք ստիպուած եղան վերադառնալ Երեւան, ուր Երանուհի Ասլամազեան սկսած է աշխատիլ մանկապարտէզի մէջ եւ քանի մը տօներու համար ձեւաւորումներ կատարած է։ 1929-ին աւարտած է ԵԳԱՏ-ը (Երեւանի Գեղարդի Անուան Նկարչական Ուսումնարան), իր դասատուները եղած են՝ Սեդրակ Առաքելեան, Ստեփան Աղաջանեան):

Երկու տարի ետք, ան տեղափոխուած է Խարկով՝ արուեստի ինստիտուտէն ներս ուսանելու, ապա տեղափոխուած է Լենինկրատի գեղարուեստի ակադեմիա։ 1931-1937 թուականներուն ան սորված է Համառուսաստանեան գեղարուեստի ակադեմիայի Լենինկրատի գեղանկարչութեան, քանդակագործութեան եւ ճարտարապետութեան ինստիտուտէն ներս եւ զայն աւարտած է գերազանցութեամբ։ Ասլամազեանը ամուսնացած էր եւ ունէր դուստր:

Ստեղծագործած է բնանկարներ, նատիւրմորտներ, դիմանկարներ, պաննոներ^[1] ^[2]

Նկարչուհիի գիտակցութեան մէջ Արարատ լեռը^[3] առնչուած է անցողիկի եւ յաւերժի տրամախաչման ռուբիկոնի հետ: Այս մէկը կը խորհրդանշէ մարդկային կեանքի ժամանակաւոր ըլլալու եւ բնութեան կամ պատմութեան յաւերժականութեան սահմանագիծը։

Երանուհի Ասլամազեանի արուեստը լեցուն է բարձր ճաշակով կազմակերպուած զուսպ, նուրբ գունային անցումներով, հարուստ կենսափիլիսոփայական շերտերով, ուր ան փորձած է բացայայտել նոյնիսկ շերտերու ստուերները։ Երանուհի Ասլամազեան իր արուեստով մեծ ուշադրութիւն դարձուցած է մարդու հոգեվիճակին, կարեւորելով աշխատանքը։ Անոր մոտիֆները (նախշերը) կարծես մշտապէս կրկնուող, բայց ամէն անգամ նոր ստեղծագործական խնդիրներ հետապնդող եւ նոր լուծումներ առաջարկող թեմաներ են, որոնց նպատակն է ո՛չ թէ հանդիսատեսին որեւէ եզրակացութեան հանգեցնելը, այլ մտածելու առիթ ստեղծել։ Երանուհի Ասլամազեանը Լենինականի մէջ ապրած է մինչեւ 1927-1928 թուականները, երկար տարիներ ապրած է նկարչական սթուտիան / մանկավարժներ՝ Յուլ. Վերժբիցկայան, Ել. Պատկանեանը/, Երեւանի գեղարուեստական-արտադրական թեքնիկի մէջ / դասատուներ՝ Ս. Առաքելեան, Ս. Աղաջանեան, Մոսկուայի ՎԽՈՒՏԵԻՆ-ը/ դասատուներ՝ Ս. Դրեւին, Մ. Լարիոնովա, Բ. Մուխինա, Կ. Պետրով –Վոդկին/, Լենինկրատի գեղարուեստի ակադեմիան/ Ա. Օսմիորկին, Ա. Սավինով/: Երանուհի Ասլամազեանի աշխատանքները պահուած են բազմաթիւ թանգարաններու մէջ՝ Լոնտոն, Սոֆիա, Պերլին, Լենինկրատ, Վենետիկ, Տոկիօ, Տելի եւ այլն։

Երանուհի Ասլամազեան մահացած է 4 Փետրուար 1998-ին։ Թաղուած է Մոսկուա։

Ստեղծագործութիւններ

«Աշխատանքի հերոս Խ. Վարդանեանի դիմանկարը» (1946, Տրետեակովեան պատկերասրահ, Մոսկուա)
«Արագածի հովիտը» (1955, Տրետեակովեան պատկերասրահ, Մոսկուա)
«Յովսէփ Օրբելիի դիմանկարը», (1951, Հայաստանի ազգային պատկերասրահ)
«Այրիվանք» (1956, ՀԱՊ)
«Լաւաշ են թխում» (1955, Դրեզդենի պատկերասրահ)
«Նատիւրմորտ։ Արեւելեան ամանեղէն» (1967, Դրեզդենի պատկերասրահ)
«Հայաստանի մրգերը» (1985)
Անհատական ցուցահանդէսներ ունեցած է Մոսկուայի եւ Լենինկրատի մէջ (1958)։
«Փափախով տղան» (1937)
«Կարմիր լեռը» (1938)
«Ջաղացպանեանի դիմանկարը» (1940)
«Յասաման «Եղրեւանի» (1942)
«Փոքրիկ բակ» (1943)
«Նայիրի Զարեանի դիմանկարը» (1943)
«Հայրենադարձ կնոջ դիմանկարը» (1945)
«Կոլխոզի նախագահ Ս. Վարդանեանի դիմանկարը» (1946)

Պարգեւներ

1945 թուականին պարգեւատրուած է 1941-1945 թուականներու Մեծ հայրենական պատերազմի համար տարած անվեհեր աշխատանքին համար:
1956 թուականին ստացած է շնորհակալագիր սովետական կանանց նուիրուած յանձնաժողովի կողմէ «Սովետական սոցիալիստական միութեան մէջ կանանց հաւասարութիւն» միջազգային սեմինարի շրջանակի մէջ կազմակերպուած ցուցահանդէսին մասնակցելու համար:
1957 թուականին ստացած է շնորհակալագիր «Մոսկուայի սովետական նկարիչներու խորհրդի» կողմէ կին նկարիչներու աշխատանքներու ցուցահանդէսին մասնակցելու համար, որ կազմակերպուած է սովետական կանանց յանձնաժողովի նախաձեռնութեամբ, որուն նպատակը կանաց իրաւունքներու հաւասարութիւնն էր։ Խրախուսական ստացած է՝ Խորհրդային սոցեալիստական միութեան «Կոմիտետ 5-րդին» նուիրուած սովետական կանանց դերի ամրապնդման համար եւ սոցեալիստական միութեան մէջ մշակոյթի կառուցողականութեան խթանման համար։ Մասնակցած է «Աղջիկներու տօնը» միջազգային երիտասարդական փառատօնին։
1958 թուականին զբաղած է խեցեգործութեամբ:
1959 թուականին շրջագայած է Եւրոպայի մէջ՝ Պելճիքա, Հոլանտա, Իտալիա, եւ ստեղծած է էտիւդներ, ճեպանկարներ:
1961 թուականին ճամբորդութիւն դէպի Հնդկաստան, Ցեյլոն. ջրաներկ-գործերու եւ մատիտանկարներու ստեղծում:
1962 թուականին դուրիստական ուղեւորութիւն դէպի Եգիպտոս։ Ճանապարհորդական էտիւդներու եւ ճեպանկարներու ստեղծում:
1963 թուականին պարգեւատրուած է Մոսկուայի «Ռուսաստանի սովետական դաշնութեան սոցեալիստական հանրապետութեան» կողմէ «Արարատ» կտաւին համար՝ լաւագոյն ստեղծագործութեան համար, որը իրականցուած է «Վարդանիկ» կոլխոզի ակումբի համար։ /համատեղ Մ. Ա. Ասլամազեան/
Համարուած է «Կանանց համաշխարհային համագումարի» թղթակիցը Մոսկուայի մէջ/ 24-29 Յուլիս 1963/:
Ճամբորդութիւնը Ճափոնիա.ջրաներկ -աշխատանքներու եւ մատիտանկարներու ստեղծում:
1964 թուականին ստացած է շնորհակալագիր` ՌՍԴՍՀ –ան Մոսկուայի բաժինի «Նկարիչներու խորհուրդի» եւ ՄՆԽԿ պարտ-խումբի կողմէ աշխոյժ աշխատանքի համար, որ իրականացուած է 1964 թուականին՝ մշակութային շաբաթի շրջանակներու շրջագիծին մէջ:
1965 թուականին արժանացած է Սովետական սոցեալիստական Հայաստանի Հանրապետութեան կողմէ վաստակաւոր նկարիչի կոչումին. Ստեղծագործական գործուղմամբ մեկնած է Իտալիա։
1966-1984 թուականներուն Սովետական միութեան բարեկամութեան/ Սովետական սոցեալիստական միութեան երկիրներ-Շրի –Լանկա/ եւ արտասահմանեան երկիրներու մշակութային կապերու գործադիր կոմիտէի անդամ:
1967-պարգեւատրուած է յոբելեանական ցուցահանդէսի յանձնաժողովի կողմէ Հոկտեմբերի 50-ամեակի կապակցութեամբ:
1970 թուականին պարգեւատրուած է ՌՍԴՍՀ –ան ՄՆԽԿ-ի կողմէ յոբելեանական ցուցահանդէսին մասնակցելու առնչութեամբ՝ նուիրուած Վ. Ի.Լենինի 100-ամեակին։
1971 թուականին պարգեւատրուած է պատուոյ գիրով ՍՄԲԿԽ եւ արտասահմանեան երկիրներու հետ մշակութային կապերու ձեւաւորման մէջ աշխուժութիւն ցուցաբերելու եւ Սովետական միութեան ու Ցեյլոնի միջեւ միջ-մշակութային բարեկամական կապերը ամրապնդելու եւ զարգացնելու համար:
1973 թուականին գործուղումը ակուարելիստ-նկարիչներու խումբի հետ դէպի Պրիկամէ՝ Պերմ, Չերդին, Սոլիկամսկ, Բեռեզնեակ, Պիոտր Չայկովսկիի ջրաներկ- աշխատանքներու ստեղծում:
1975 թուականին յուշաշքանշանով պարգեւատրուած է «Սովետական Ռուսաստան» խորագիրով հանրապետական նկարչական ցուցահանդէսի ժամանակ:
1977 թուականին - պարգեւատրուած է յուշաշքանշանով՝ հանրապետական «Մեծ հայրենականի 60-ամեակին» նուիրուած ցուցահանդէսին մասնակցելու համար:
1978 թուականին իրեն շնորհուած է պատուոյ գիր ՌՍԴՍՀ –ան ՄՆԽԿ կողմէ «Նկարիչներու տան» աշխուժ գործունէութեան համար, 1977-1978, արժանացած է « Աշխատանքի վեթերան» շքանշանի:
1979 թուականին պարգեւատրուած է յատուկ պատուոյ գիրով ՌՍԴՍՀ –ան «Նկարիչներու միութեան» աշխուժ աշխատանքի համար «Նկարիչների տան խորհուրդի »համար:
1980 թուականին ստեղծագործական գործուղում կատարած է Իտալիա. Էտիւդներու շարքի ստեղծում:
Յատուկ պատուոյ գիրով պարգեւատրուած է`« Սովետական հասարակութեան բարեկամութեան միութեան եւ միջ-մշակութային կապերի» մէջ մեծ ներդրումին համար,Սովետական Միութեան եւ Շրի -Լանկայի բարեկամական կապի ստեղծման 20-ամեակի ամրապնդման մէջ աշխուժութիւն ցուցաբերելու համար։ Պարգեւատրուած է յուշանուէրով՝ ՍՍՀՀ 60-ամեակի նուիրուած եւ Կոմունիստական կուսակցութեան տարածման համար Հայաստանի մէջ։
1981 թուականին գործուղուած է ՌՍԴՍՀ –ան ՆՄ-ի ստեղծագործական խումբի հետ դէպի “Горячий Ключ”. ստեղծած է բնանկարներ, դիմանկարներ^[4]։