Եագութ ալ-Համաուի
Եագութ ալ-Համաուի (արաբերէն՝ ياقوت الحموي) Եագութ Ապու Ապտալլահ Շահապատտին[1]։ Ծագումով՝ յոյն[2], արաբ աշխարհագրագէտ պատմիչ եւ բանասէր։
Կենսագրութիւն
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Ծնած է 1178 թուականին՝ Փոքր Ասիոյ մէջ։ Մանուկ հասակին գերի կ՚առնուի արաբական արշաւախումբի մը կողմէ եւ կը տարուի Պաղտատ, ուր կը ծախուի Համա քաղաքէն վաճառականի մը, որ հաստատուած էր խալիֆայութեան մայրաքաղաք Պաղտատի մէջ եւ կոչուէր Ասքար իպն Իպրահիմ ալ-Համաուի։ Այս Էր պատճառը, որ Եաքութ կը կոչուի «ալ-Համաւի» (Համացի՝ իր տիրոջ ծննդավայրին անունով)։ Նաեւ կը կոչուի «ար-Ռումի» (հռովմէացի՝ յոյն), եւ «ալ-Պաղտատի» (Պաղտատցի՝ այդտեղ բնակելուն համար)։
Ճամբորդութիւններ
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Առեւտրական գործերով երիտասարդ հասակէն ան սկսաւ ճամբորդել. 1213—1214 թուականներուն այցելեց Թաւրիզ, Մոսուլ, Ասորիք, Եգիպտոս, 1215 թուականին մեկնեցաւ դէպի Խորասան եւ հասաւ մինչեւ Հնդկաստան։
Գիտական գործունէութիւն
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Վաղ հասակէն Եագութ կը սկսի զբաղիլ ընթերցանութեամբ։ Կը կարդայ Մերւ քաղաքի մատենադարանի գիրքերը։ Այն ժամանակ, ան կը ծրագրէ գրել աշխարհագրական բառգիրք մը։ Երկու տարի Մերւի մէջ մնալէ ետք կը տեղափոխուի Խիուա եւ Պալխ։
Մոնղոլական արշաւանքը եւ փախուստը
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]Այս վերջին քաղաքին մէջ կը գտնուէր, երբ լսեց մոնղոլներու կողմէ Խիւայի եւ Բուխարայի գրաւման լուրը։ Այդ աղէտը խոր սարսափ պատճառեց իրեն եւ իր բոլոր ունեցուածքը Բալխի մէջ թողած՝ 1220 թուականին փախաւ Մոսուլ։
Գլխաւոր երկը եւ մահը
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]1224 թուականի մարտի 13-ին կ՚աւարտէ իր աշխարհագրական բառգիրքը, իսկ սրբագրական եւ խմբագրական աշխատանքները կը վերջացնէ 1227 թուականին։ Մահկանացուն կը կնքէ 1229 թուականի օգոստոսի 29-ին Հալէպի մէջ։
Աղբիւրներ
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]- «Արաբական աղբիւրները Հայաստանի եւ հարեւան երկրների մասին․ Եակուտ ալ-Համաւի, Աբուլ-Ֆիդա, Իբն Շադդադ»։
Ծանօթագրութիւններ
[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]- ↑ Dodge Bayard, խմբգր․ (1970)։ The Fihrist of al-Nadim 2։ New York & London: Columbia University Press։ էջ 902
- ↑ «The Dictionary of Countries»։ World Digital Library։ արխիւացուած է բնօրինակէն-էն՝ 26 March 2021-ին։ արտագրուած է՝ 5 October 2015