Բիւզանդ Քեչեան

Բիւզանդ Քեչեան
Ծնած է	8 Օգոստոս 1859(1859-08-08)
Ծննդավայր	Կոստանդնուպոլիս
Մահացած է	20 Յունիս 1927(1927-06-20) (67 տարեկանին)
Մասնագիտութիւն	խմբագիր և հրապարակախօս

Բիւզանդ Քեչեան (8 Օգոստոս 1859(1859-08-08), Կոստանդնուպոլիս - 20 Յունիս 1927(1927-06-20)), խմբագիր, հրապարակախօս եւ տպարանատէր։ Եղած է 19-րդ դարու վերջաւորութեան եւ 20-րդ դարու սկզբնաւորութեան պոլսահայ մամուլի ու հրապարակախօսութեան ամենաբեղուն դէմքերէն մէկը։ Ան ծանօթ է թէ՛ իբրեւ հմուտ խմբագիր, թէ՛ իբրեւ տպարանատէր եւ թէ՛ իբրեւ հանրային-գրական գործիչ։ Գրականութեան մէջ յաճախ հանդէս եկած է «Նուրհան» կեղծանունով։

Կենսագրութիւն եւ Գործունէութիւն

Ծնած է Կոստանդնուպոլիս։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է տեղւոյն ազգային վարժարաններուն մէջ, ուրկէ ետք կանուխէն նուիրուած է լրագրական ասպարէզին։

Դեռ պատանի հասակէն՝ 1876 թուականին, ան իր աշխատակցութիւնը բերած է պոլսահայ յայտնի պարբերականներուն։ Կարճ ժամանակի մէջ աչքի զարկած է իր հրապարակախօսական տաղանդով եւ ստանձնած է օրուան ամենազդեցիկ թերթերու խմբագրութիւնը։ Եղած է արեւմտահայ մամուլի սիւներէն համարուող «Բիւզանդիոն» օրաթերթի պատասխանատու եւ աշխատակից, «Արեւելք», «Լրագիր» եւ «Մասիս» թերթերու խմբագիր։ Իր անունը սերտօրէն կապուած է նաեւ «Բիւզանդիոն» օրաթերթին, ինչպէս նաեւ «Ռահվիրա» (1862) թերթին, որուն յաջորդող շրջանի հրատարակութիւններուն մասնակցած է։

Քէչեան մեծ դերակատարութիւն ունեցած է նաեւ հայատառ թրքերէն (օսմաներէն) մամուլի զարգացման մէջ, որ այն ատեն լայն տարածում ունէր հայութեան մէջ։ 1876–1877 թուականներուն խմբագրած է «Մամուլ» թերթը, իսկ 1877–1885 թուականներուն եղած է հանրայայտ «Թերճըմանը Էֆքեար» («Թարգման Մտածումներու») հայատառ թրքերէն պարբերականի գլխուոր խմբագիրը։

Բացի լրագրութենէն, Քէչեան հիմնած է սեփական տպարան եւ զբաղած՝ գրահրատարակչական գործունէութեամբ, լոյս ընծայելով բազմաթիւ գիրքեր եւ դասագիրքեր պոլսահայութեան համար։

Գրական Վաստակ

Բիւզանդ Քէչեանի գրիչին կը պատկանին բազմաթիւ հրապարակախօսական յօդուածներ, քրոնիկներ եւ կենսագրական գործեր։ Անոնցմէ առանձին հատորով լոյս տեսած է «Քսաներորդ դարու ազգային դէմքեր - Պետրոս Կարապետեան» (լոյս տեսած է 1911 թուականին, Կոստանդնուպոլիս, Տիգրան Տողրամաճեանի տպարանին մէջ)։ Այս գրքոյկով ան արժեւորած է օրուան ազգային-հասարակական գործիչներու վաստակը։

Բիւզանդ Քէչեան մահացած է 20 Յունիս 1927-ին, Իսթանպուլի մէջ, իր ետին ձգելով հարուստ հրապարակախօսական ժառանգութիւն մը։

Աղբիւրներ

1. Գառնիկ Ստեփանեան, «Կենսագրական բառարան», Հատոր Գ (Մ-Չ), Երեւան, «Խորհրդային գրող» հրատարակչութիւն, 1990, էջ 327-328։
2. Արսէն Կիտուր, «Պատմութիւն պոլսահայ մամուլին», Պոլիս/Պէյրութ։
3. Յակոբ Չօպանեան, «Հայ տպագրութիւնը Օսմանեան կայսրութեան մէջ» (հայատառ թրքերէն մամուլի պատմութեան բաժին)։
4. Հայկական Սովետական Հանրագիտարան (ՀՍՀ), Հատոր 12, էջ 441 (Քէչեան Բիւզանդ)։
5. Հայ Գիրքի Մատենագիտական Շտեմարան (1911-ի հրատարակութիւններու բաժին)։