Արփինէ Յովհաննիսեան

Արփինէ Յովհաննիսեան;
Ծննդեան անուն	Արփինէ Յովհաննիսեան
Նաեւ յայտնի է իբրեւ	Louisette Texier
Ծնած է	18 Փետրուար 1913
Ծննդավայր	Քոնիա , Օսմանեան կայսրութիւն
Մահացած է	20 Յուլիս 2021 (108 տարեկանին)
Մահուան վայր	Լա Ռոմյո
Քաղաքացիութիւն	Օսմանեան Կայսրութիւն և Ֆրանսա
Ազգութիւն	Հայ
Ուսումնավայր	Դպրոցասէր Տիկնանց Վարժարան
Մասնագիտութիւն	Ֆրանսական Դիմադրութեան Մարտիկ և ավտոարշավորդ

Արփինէ Յովհաննիսեան (ֆրանսերէն՝ Louisette Texier [Լուիզէթ Թեքսիէ], 18 Փետրուար 1913(1913-02-18)^[1], Քոնիա, Օսմանեան Կայսրութիւն^[3] - 20 Յուլիս 2021(2021-07-20)^[2]^[3], Լա Ռոմյո^[2]^[3])՝ ֆրանսահայ դիմադրական եւ մրցակառքի վարորդ^[4]։ Ան Հայոց Ցեղասպանութենէն վերապրած վերջին խորհրդանշական դէմքերէն մէկն էր։

Ֆրանսական Անուան Ծագումը

Արփինէի ֆրանսական անունը՝ Լուիզէթ (Louisette), կապուած է իր փրկութեան պատմութեան հետ։ Որբանոցային տարիներուն եւ Ֆրանսա հաստատուելու ընթացքին, ֆրանսացի խնամակալները կամ որբախնամ կազմակերպութիւնները զինք կոչած են Լուիզէթ, իսկ Թեքսիէ (Texier) մականունը ան ստացած է իր ամուսնութեան բերումով։ Ֆրանսական շրջանակներու մէջ ան ճանչցուած էր բացառապէս որպէս Լուիզէթ Թեքսիէ։

Կենսագրութիւն

Յովհաննիսեան ծնած է հայ ընտանիքի մը մէջ, Օսմանեան կայսրութեան տարածքին^[5]։

1915-ին, Հայոց Ցեղասպանութեան արիւնոտ օրերուն, հայրը կը նահատակուի։ Մայրը, փրկութեան ելքեր փնտռելով, զայն կը յանձնէ Պոլսոյ որբանոցը։ Այս որբանոցը 1922-ին կը տեղափոխուի Թեսաղոնիկէ, իսկ 1924-ին կը հասնի Մարսէյլ։ 1928-ին կը սկսի յաճախել Լը Ռենսիի Դպրոցասէր վարժարանը, ուր ոչ միայն ուսումնակից կը դառնայ ազգային հերոս Միսաք Մանուշեանի կնոջ՝ Մելինէ Մանուշեանին (Սուքեասեան), այլեւ մտերիմ ընկերուհին եղած է ^[5]։ Այս մտերմութիւնը իր ազդեցութիւնը ձգած է նաեւ յետագային՝ Դիմադրական շարժման տարիներուն անոնց գործունէութեան վրայ։

Մօրը կը վերամիանայ տարիներ ետք, երբ արդէն չափահաս էր^[6]։

15 տարեկանին կը ձգէ վարժարանը՝ «Փարիզի պարասրահներուն մէջ պարելու եւ ազատ շունչ քաշելու համար»^[6]:

Բ. Համաշխարհային պատերազմի տարիներուն եւ գերմանական գրաւման (Occupation) տարիներուն, Լուիզէթն ու իր ամուսինը Փարիզի մէջ վտանգած են իրենց կեանքը։ Անոնք ոչ միայն հրեայ ընտանիք մը^[5] պահած ու փրկած են, այլեւ Լուիզէթը եղած է կապաւոր եւ թղթատար։ Իր անվախութեան եւ արագ կողմնորոշուելու յատկութեան շնորհիւ, ան յաջողած է գերմանական հսկողութեան տակ գտնուող գօտիներէն գաղտնի տեղեկութիւններ եւ փաստաթուղթեր փոխանցել Դիմադրականներուն։

1956-ին հագուստի սեփական վաճառատուն մը կը բանայ Նէօյի-սիւր-Սէնի մէջ^[5]։

Անսահման սէր ունէր մրցակառքերուն եւ արագութեան հանդէպ։ 1956-1964 թուականներուն կը մասնակցի արհեստավարժ մրցումներու, որոնցմէ էր Մոնթէ Քարլոյի Րալլին^[7]^[8]։ 1963-ի մրցումին կը գրաւէ երկրորդ դիրքը՝ վարելով Ճակուար կառք մը։ Կ'ընտրուի «Յանդուգն հայ կիներ» ծրագիրին համար^[9]։

Արփինէ Յովհաննիսեան կը մահանայ Լա Ռոմիէի մէջ՝ 20 Յուլիս 2021-ին, 108 տարեկանին։

Յուղարկաւորութեան արարողութիւնը կը կատարուի Լեքթուրի Սուրբ Ժէնի մատրան մէջ^[10]։

Աղբիւրներ

Sud Ouest (Ֆրանսական տարածաշրջանային օրաթերթ): Պարբերական յօդուածներ Լուիզէթ Թեքսիէի 100, 105-ամեակներուն եւ անոր մահուան գուժին առիթով (Gers/La Romieu շրջանային լրահոս)։
Le Monde: Մահախօսական անդրադարձ՝ Ցեղասպանութենէն վերապրած եւ Դիմադրական շարժման մասնակից կանանց նուիրուած յօդուածաշարքին մէջ։
«Դպրոցասէր» վարժարանի (Լը Ռենսի) արխիւներ եւ յուշագրութիւններ: Մելինէ Մանուշեանի յուշերուն մէջ հանդիպող վկայութիւններ որբանոցի տարիներու ընկերուհիներու մասին։
Automobile Club de Monaco (ACM) արխիւներ: Մոնթէ Քարլոյի Րալլիի (1950-1960-ական թթ.) մասնակիցներու եւ արդիւնքներու պաշտօնական ցուցակներ։

Ծանօթագրութիւններ

1 2 Mort de Louisette Texier, ancienne pilote automobile et résistante
1 2 3 4 https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2021/08/20/mort-de-louisette-texier-ancienne-pilote-automobile-et-resistante_6091927_3382.html
1 2 3 4 5 (unspecified title)
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q100324112'></a>
↑ «matchID - Moteur de recherche des décès»։ deces.matchid.io։ արտագրուած է՝ 2026-03-28
1 2 3 4 https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2021/08/20/mort-de-louisette-texier-ancienne-pilote-automobile-et-resistante_6091927_3382.html
1 2 https://information.tv5monde.com/terriennes/louisette-texier-feministe-resistante-et-105-ans-derniere-rescapee-francaise-du-genocide
↑ «Louisette Texier (F) - All Results - Racing Sports Cars»։ www.racingsportscars.com։ արտագրուած է՝ 2026-03-28
↑ tomas.shacki.wanka, matej.kamenec։ «Texier Louisette»։ eWRC-results.com (անգլերեն)։ արտագրուած է՝ 2026-03-28
↑ Daring Armenian Women (2019-10-25), Daring Armenian Women, https://www.youtube.com/watch?v=VdhZpg7irlI, վերցված է 2026-03-28
↑ «La doyenne du village nous a quittés»։ lejournaldugers.fr (ֆրանսերեն)։ արտագրուած է՝ 2026-03-28

[[https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2021/08/20/mort-de-louisette-texier-ancienne-pilote-automobile-et-resistante_6091927_3382.html_Mort_de_Louisette_Texier,_ancienne_pilote_automobile_et_résistante]<span_class="wef_low_priority_links"></span><div_style="display:none"></div>-1] 1 2 Mort de Louisette Texier, ancienne pilote automobile et résistante

[[https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2021/08/20/mort-de-louisette-texier-ancienne-pilote-automobile-et-resistante_6091927_3382.html_https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2021/08/20/mort-de-louisette-texier-ancienne-pilote-automobile-et-resistante_6091927_3382.html]<span_class="wef_low_priority_links"></span><div_style="display:none"></div>-2] 1 2 3 4 https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2021/08/20/mort-de-louisette-texier-ancienne-pilote-automobile-et-resistante_6091927_3382.html

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q8513_citetype_Q1938536"_data-entity-id="Q100324112">''(unspecified_title)''<span_class="wef_low_priority_links"></span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q100324112"></a></div>-3] 1 2 3 4 5 (unspecified title)
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q100324112'></a>

[4] «matchID - Moteur de recherche des décès»։ deces.matchid.io։ արտագրուած է՝ 2026-03-28

[:0-5] 1 2 3 4 https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2021/08/20/mort-de-louisette-texier-ancienne-pilote-automobile-et-resistante_6091927_3382.html

[:1-6] 1 2 https://information.tv5monde.com/terriennes/louisette-texier-feministe-resistante-et-105-ans-derniere-rescapee-francaise-du-genocide

[7] «Louisette Texier (F) - All Results - Racing Sports Cars»։ www.racingsportscars.com։ արտագրուած է՝ 2026-03-28

[8] tomas.shacki.wanka, matej.kamenec։ «Texier Louisette»։ eWRC-results.com (անգլերեն)։ արտագրուած է՝ 2026-03-28

[9] Daring Armenian Women (2019-10-25), Daring Armenian Women, https://www.youtube.com/watch?v=VdhZpg7irlI, վերցված է 2026-03-28

[10] «La doyenne du village nous a quittés»։ lejournaldugers.fr (ֆրանսերեն)։ արտագրուած է՝ 2026-03-28

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]