Արմէն Տիգրանեան

(Վերայղուած է Արմէն Տիգրանեան (երգահան)-էն)
Jump to navigation Jump to search
Արմէն Տիգրանեան
250px
Հիմնական տվեալներ
Ծնած է 14 (26) Դեկտեմբեր 1879[1][2]
Ալեքսանդրապոլ
Երկիր Flag of Russia.svg Ռուսական Կայսրութիւն
Flag of the Soviet Union (1924–1955).svg Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետութիւններու Միութիւն
Մահացած է 10 Փետրուար 1950(1950-02-10)[3][4][1] (70 տարեկանում)
Թիֆլիս, Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետութիւններու Միութիւն[3]
Ազգութիւն հայ
Ժանրեր օփերա
Մասնագիտութիւն երգահան, քոմփոզիթոր
Գործիքներ Ֆլեյտա
Պարգեւներ Լենինի շքանշան Հայկական ԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ

Արմէն Տիգրանեան (26 Դեկտեմբեր 1879, Ալեքսանդրապոլ10 Փետրուար 1950, Թպիլիսի), հայ երգահան, խմբավար, ՀԽՍՀ եւ ՎԽՍՀ արուեստի վաստակաւոր գործիչ, հայկական ազգային օփերայի հիմնադիրն է։ Անոր առաւել յայտնի գործերն են «Անուշ» (1912) եւ «Դաւիթ-Բեկ» (1950) օփերաները[5]։

Կենսագրութիւն[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Արմէն Տիգրանեանը ծնած է Ալեքսանդրապոլ: Վաղ տարիքէն նուագած է ֆլիւթ, մասնակցած դպրոցական փողային նուագախումբի համերգներուն։ 1894 թ-ին Տիգրանեան իր ընտանիքին հետ տեղափոխուած է Թիֆլիս: 1902 թ-ին աւարտած է երաժշտական ուսումնարանի ֆլիւթի եւ երաժշտութեան տեսութեան (դասատու՝ Նիքոլայ Քլենովսքի) դասարանները, միաժամանակ քոմպոզիցիայի դասեր առած Մակար Եկմալեանէն: Նոյն թուականին Տիգրանեան վերադարձած է Ալեքսանդրապոլ, կազմակերպած դպրոցական եւ ժողովրդական քառաձայն երգչախումբեր. վերջինիս հետ համերգներով շրջագայած է Թիֆլիսի, Պաքուի, Կարսի մէջ։ Այդ շրջանին կը վերաբերին անոր առաջին ստեղծագործութիւնները՝ «Հովերն առան սար ու դարեր», «Ախ իմ ճամբեն», «Սեւ աչերէն» (Աւետիք Իսահակեանի խօսքերով), «Սիրտ իմ լռիր», «Մնաք բարով» (Յովհաննէս Յովհաննիսեանի խօսքերով) երգերը եւ հայկական ժողովրդական երգերու խմբերգային մշակումները։

Ստեղծագործական ուղի[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

1908 թ-ին Տիգրանեան սկսած է գրել իր առաջին՝ «Անուշ» օփերան (ըստ Յովհաննէս Թումանեանի), որ հայկական երաժշտական թատրոնին մէջ հիմքը դրած է ոճական նոր ուղղութեան։ Նոյն թուականին օփերայի առանձին հատուածներ ներկայացուած են Թիֆլիսի մէջ։ «Անուշ»ը առաջին անգամ բեմադրուած է 1912 թ-ին, Ալեքսանդրապոլի մէջ: Հետագայ 30 տարիներու ընթացքին քոմփոզիթորը բազմիցս անդրադարձած է «Անուշ» օփերային. կատարած է որոշ փոփոխութիւններ, յաւելումներ, վերանայած է գործիքաւորումը։

Երեւանի օփերայի եւ պալէի թատրոնին մէջ «Անուշ»ը առաջին անգամ բեմադրուած է 1935 թ-ին, իսկ 1939 թ-ին ներկայացուած է Մոսկուայի մէջ՝ հայ արուեստի եւ գրականութեան տասնօրեակին: Օփերան աչքի կ’իյնայ ժողովրդական տօներու եւ ծէսերու վառ ու գունեղ տեսարաններով, քնարական երգերով, զուգերգերով ու խմբերգերով: Քոմփոզիթորի ստեղծած մեղեդիները տարածուած են եւ ըստ էութեան դարձած ժողովրդական:

1913 թուականէն Տիգրանեան բնակած է Թիֆլիսի մէջ. մասնակցած է Հայոց երաժշտական ընկերութեան (1912–1921) աշխատանքներուն, դասաւանդած Հովնանեան դպրոցին մէջ, հանդէս եկած համերգներով: Քոմփոզիթորը գրած է նոր ստեղծագործութիւններ. երաժշտութիւն՝ «Լեյլի եւ Մեճնուն» տրամայի (բեմադրուած է 1918 թուականին, Թիֆլիսի մէջ), «Արեւելեան պար»՝ սիմֆոնիկ նուագախումբի համար, խմբերգեր, մշակած ժողովրդական երգեր։

1920–30-ական թուականներուն Տիգրանեան ստեղծած է շարք մը երգեր, քանթաթներ, խմբերգային երկեր, դաշնամուրային փիեսներ՝ «Պարերգ», «Հայկական պարերու սիւիթ», «Արեւելեան ֆանթազիա», «Շիրակ զմրուխտի», «Մանկական ալպոմ» («Իրիկնային», «Սրինգ», «Օրորոցի երգ» եւ այլն):

Հայրենական մեծ պատերազմի (1941– 1945 թթ.) տարիներուն քոմփոզիթորը գրած է հայրենասիրական երկեր, «Պարային սյուիտ»՝ սիմֆոնիկ նվագախումբի համար, եւ պատմահայրենասիրական «Դաւիթ Բեկ» օփերան (ըստ Րաֆֆիի), որ գաղափարական հագեցուածութեամբ, քաղաքացիական պաթոսով, երաժշտական լեզուի ժողովրդայնութեամբ նոր քայլ էր ազգային օփերային արուեստին մէջ։ Օփերան հարուստ է գեղջկական, քաղաքային, գուսանական եւ հոգեւոր երաժշտութեան տարրերով։ Տիգրանեան օփերան աւարտած է 1949 թ-ին, սակայն «Դաւիթ Բեկ»ի առաջին ներկայացումը տեղի ունեցած է 1950 թուականին՝ երգահանի մահուընէ ետք՝ Երեւանի օփերայի եւ պալէի թատրոնին մէջ:

Տիգրանեան գրած է երաժշտութիւն նաեւ թատրոնի համար (Տիգրան Հախումեանի «Խաւարի ճանկերում», Արմէն Գուլակեանի «Արշալոյսին», «Գիքոր», «Մի կաթիլ մեղր» (երկուքն ալ՝ ըստ Յովհաննէս Թումանեանի), «Անահիտ» (ըստ Ղազարոս Աղայեանի), «Նամուս» (ըստ Ալեքսանտր Շիրվանզադէի), «Սամուել», «Դաւիթ Բեկ» (երկուքն ալ՝ ըստ Րաֆֆիի) եւ այլն), հայերէն թարգմանած է Ճուզեփփէ Վերտիի «Ռիկոլեթթօ» եւ Ժորժ Պիզէի «Քարմէն» օփերաներու թատերակերը։

Տիգրանեանի անունով կոչուած են փողոցներ, երաժշտական դպրոցներ Երեւանի եւ Գիւմրիի մէջ, Երեւանի օղակաձեւ զբօսայգիին մէջ տեղադրուած է անոր յուշարձանը, Գիւմրիի մէջ կը գործէ տուն-թանգարանը։

Արմէն Տիգրանեանը թաղուած է Երեւանի Կեդրոնական Գերեզմանոցին մէջ, աւելի յայտնի Թոխմախի գերեզմանոց անուամբ[6]։ Ըստ hush.am կայքէջին, ան թաղուած է Ելիզաւէթա Արիստաքէսեանի եւ Վարդան Տիգրանեանի հարեւանութեամբ։

Գրականութիւն Արմէն Տիգրանեանի եւ անոր գործունէութեան մասին[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Տե՛ս նաեւ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Ծանօթագրութիւններ[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]