Ալտօ Մորօ

Ալտօ Մորօ; իտալ.՝ Aldo Moro
Ծննդեան անուն	իտալ.՝ Aldo Moro
Ծնած է	23 Սեպտեմբեր 1916[…]
Ծննդավայր	Մալիե, Լեչե, Ապուլիա, Իտալիա
Մահացած է	9 Մայիս 1978[…] (61 տարեկանին)
Մահուան վայր	Հռոմ, Իտալիա
Քաղաքացիութիւն	Իտալիա և Իտալիոյ Թագաւորութիւն
Մայրենի լեզու	Իտալերէն
Կրօնք	Կաթոլիկութիւն
Ուսումնավայր	Բարիի համալսարան?
Մասնագիտութիւն	քաղաքական գործիչ, դիւանագէտ և փրոֆեսոր
Աշխատավայր	Հռոմի Սապիենզա համալսարան?
Վարած պաշտօններ	Իտալիայի վարչապետ?, Իտալիայի վարչապետ?, Իտալիայի Պատգամավորների պալատի անդամ?, Italian Minister of Justice?, Italian Minister of Education?, Իտալիայի արտաքին գործերի նախարար?, Իտալիայի արտաքին գործերի նախարար?, Իտալիայի արտաքին գործերի նախարար?, Իտալիայի արտաքին գործերի նախարար?, Իտալիայի արտաքին գործերի նախարար?, Իտալիայի արտաքին գործերի նախարար?, Իտալիայի արտաքին գործերի նախարար?, Իտալիայի արտաքին գործերի նախարար?, Իտալիայի վարչապետ?, Իտալիայի վարչապետ?, Իտալիայի վարչապետ?, Italian Minister of Education?, Իտալիայի Սահմանադիր ժողովի անդամ?, Իտալիայի Պատգամավորների պալատի անդամ?, Իտալիայի Պատգամավորների պալատի անդամ?, Իտալիայի Պատգամավորների պալատի անդամ?, Իտալիայի Պատգամավորների պալատի անդամ?, Իտալիայի Պատգամավորների պալատի անդամ? և Իտալիայի Պատգամավորների պալատի անդամ?
Կուսակցութիւն	Քրիստոնյա-դեմոկրատական կուսակցություն?
Ամուսին	Eleonora Chiavarelli?
Ծնողներ	հայր՝ Renato Moro?
Երեխաներ	Agnese Moro?, Maria Fida Moro?, Giovanni Moro? և Anna Moro?
	Ստորագրութիւն;

Ալտօ Մորօ (իտալ.՝ Aldo Romeo Luigi Moro, 23 Սեպտեմբեր 1916(1916-09-23)^[1]^[2]^[3]^[…], Մալիե, Լեչե, Ապուլիա, Իտալիա^[4] - 9 Մայիս 1978(1978-05-09)^[1]^[3]^[5]^[…], Հռոմ, Իտալիա):

Իտալացի պետական գործիչ եւ «Քրիստոնէական Ժողովրդավարութիւն» (DC) կուսակցութեան ու անոր ձախ-կեդրոնամետ թեւի կարկառուն անդամ մըն էր։ Ան հինգ շրջան պաշտօնավարած է իբրեւ Իտալիոյ վարչապետ՝ Դեկտեմբեր 1963-էն մինչեւ Յունիս 1968, եւ Նոյեմբեր 1974-էն մինչեւ Յուլիս 1976^[6]։

Մորօ վարած է Իտալիոյ Արտաքին գործոց նախարարի պաշտօնը՝ Մայիս 1969-էն մինչեւ Յուլիս 1972, եւ դարձեալ՝ Յուլիս 1973-էն մինչեւ Նոյեմբեր 1974։ Իր նախարարութեան ընթացքին ան որդեգրած եւ կիրարկած է արաբամէտ քաղաքականութիւն մը։ 1950-ական թուականներուն ան եղած է Իտալիոյ Արդարադատութեան, ինչպէս նաեւ Հանրային կրթութեան նախարար։ Մարտ 1959-էն մինչեւ Յունուար 1964, ան գործած է իբրեւ «Քրիստոնէական Ժողովրդավարութիւն» կուսակցութեան քարտուղար։ 16 Մարտ 1978-ին ան պատանդ վերցուեցաւ ծայրայեղ ձախակողմեան «Կարմիր փաղանգներ» (Red Brigades) ահաբեկչական խմբաւորման կողմէ եւ սպաննուեցաւ 55-օրեայ գերութենէ ետք^[7]։

Մորօ Իտալիոյ յետպատերազմեան ամէնաերկար պաշտօնավարած վարչապետներէն մէկն էր՝ երկիրը ղեկավարելով աւելի քան վեց տարի։ Ան կեանքի կոչեց ընկերային (սոցիալական) եւ տնտեսական շարք մը բարեփոխումներ, որոնք արդիականացուցին երկիրը։ Իտալիոյ համայնավար (կոմունիստ) կուսակցութեան ղեկավար Էնրիքօ Պերլինկուէրի հետ իր համաձայնութեան պատճառով, որ ծանօթ է իբրեւ «Պատմական համախոհութիւն» (Historic Compromise), Մորօ համատարած կերպով կը նկատուի ժամանակակից իտալական ձախ-կեդրոնի ամէնէն ակնառու հայրերէն մէկը^[8]^[9]։

Կանուխ քաղաքական ասպարէզ^[10]

Մորօ քաղաքականութեան հանդէպ իր հետաքրքրութիւնը զարգացուց 1943-1945 թուականներուն։ Սկզբնական շրջանին ան մեծ հետաքրքրութիւն ցուցաբերեց Իտալիոյ ընկերվարական (սոցիալ-դեմոկրատական) կուսակցութեան (PSI) ընկերվար-ժողովրդավարական թեւին հանդէպ, սակայն յետոյ սկսաւ գործակցիլ քրիստոնեայ-ժողովրդավար այլ քաղաքական գործիչներու հետ՝ ընդդիմանալով իտալական ֆաշիստական վարչակարգին։ Այս տարիներուն ան ծանօթացաւ Ալչիտէ Տէ Կասփերիի, Մարիօ Շելպայի, Ճովաննի Կրոնքիի եւ Ամինթորէ Ֆանֆանիի հետ։ 19 Մարտ 1943-ին խմբակը վերամիաւորուեցաւ Ճուզեփփէ Սփաթարոյի տան մէջ եւ պաշտօնապէս հիմնեց «Քրիստոնէական Ժողովրդավարութիւն» (DC) կուսակցութիւնը։ «Քրիստոնէական Ժողովրդավարութիւն» կուսակցութենէն ներս ան միացաւ Ճուզեփփէ Տոսեթթիի գլխաւորած ձախակողմեան խմբակցութեան, որուն դարձաւ մտերիմ դաշնակիցը։ 1945-ին ան դարձաւ «Սթուտիում» (Studium) ամսագիրի տնօրէնը եւ Կաթողիկէ գործողութեան (Azione Cattolica, AC) շրջանաւարտներու շարժման նախագահը, որ տարածուած կաթողիկէ աշխարհական միութիւն մըն էր^[11]։

«Քրիստոնէական Ժողովրդավարութիւն» կուսակցութեան փոխնախագահ նշանակուելէ ետք, Մորօ 1946-ի Իտալիոյ ընդհանուր ընտրութիւններուն ընտրուեցաւ Իտալիոյ Սահմանադիր ժողովի անդամ, ուր մասնակցեցաւ Իտալիոյ Սահմանադրութեան խմբագրման աշխատանքներուն։ Ճիշդ այս շրջանին սկիզբ առին իր յարաբերութիւնները Իտալիոյ Ընկերվար-Ժողովրդավարական Կուսակցութեան (PSDI) եւ իտալացի ընկերվար-ժողովրդավարներուն հետ։ 1946-ին Մորօ իր թեկնածութիւնը առաջադրեց Պարի-Ֆոճիա ընտրատարածքին մէջ, ուր ստացաւ գրեթէ 28,000 քուէ։ 1948-ի Իտալիոյ ընդհանուր ընտրութիւններուն ան 63,000 քուէով ընտրուեցաւ նորաստեղծ Պատգամաւորներու պալատի անդամ եւ նշանակուեցաւ Արտաքին գործոց փոխնախարար՝ Տէ Կասփերիի հինգերորդ կառավարութեան մէջ՝ 23 Մայիս 1948-էն մինչեւ 27 Յունուար 1950։ 1952-ին Տոսեթթիի հեռացումէն ետք, Մորօ՝ Անթոնիօ Սենիի, Էմիլիօ Քոլոմպոյի եւ Մարիանօ Ռումորի հետ միասին հիմնեց «Ժողովրդավարական նախաձեռնութիւն» խմբակցութիւնը, որ կը գլխաւորէր իր հին բարեկամը՝ Ֆանֆանին^[12]։

Մահ

Ձախակողմեան զինեալ խումբ մը առեւանգած է Մորօն եւ երկու ամիս պատանդ պահած` յոյս ունենալով, որ կը յանձնէին Մորօն, եթէ իրենց գերեվարուած ընկերները ազատ արձակուէին անոր դիմաց: Իտալիոյ կառավարութիւնը մերժած է անոնց պահանջները, իսկ Մորօն սպաննուած՝ անոր վրայ տասը անգամ կրակելով, 9 Մայիս 1978-ին:

Ծանօթագրութիւններ

1 2 3 4 Craveri P. Dizionario Biografico degli Italiani — 2012. — Vol. 77.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1128537'></a>
1 2 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: open data platform — 2011.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>
1 2 3 4 Encyclopædia Britannica
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
1 2 Моро Альдо // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
1 2 Brockhaus Enzyklopädie — F.A. Brockhaus, 1796.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19446818'></a>
↑ "Aldo Moro | Italian Prime Minister & Political Leader". Encyclopædia Britannica. 20 July 1998. Archived from the original on 1 December 2023. Retrieved 11 August 2023.
↑ "Il rapimento Moro". Rai Scuola (in Italian). 31 January 2012. Archived from the original on 10 June 2020. Retrieved 6 August 2023.
↑ (անգլերեն) Aldo Moro, 2026-06-21, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Aldo_Moro&oldid=1360437077, վերցված է 2026-07-06
↑ Panzarino, Pietro (2014). Il centro-sinistra di Aldo Moro (1958–1968) (in Italian). Marsilio. ISBN 978-88-317-1789-2. Archived from the original on 5 August 2023. Retrieved 6 August 2023 – via Google Books.
↑ (անգլերեն) Aldo Moro, 2026-06-21, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Aldo_Moro&oldid=1360437077, վերցված է 2026-07-06
↑ "Il rapimento Moro". Rai Scuola (in Italian). 31 January 2012. Archived from the original on 10 June 2020. Retrieved 6 August 2023.
↑ Storia della Democrazia Cristiana. Le correnti Archived 3 October 2009 at the Wayback Machine., Storia DC

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q47461344"_data-entity-id="Q1128537"><i_class="wef_low_priority_links">Craveri&nbsp;P.</i>_[http://www.treccani.it/enciclopedia/aldo-moro_%28Dizionario_Biografico%29/_Dizionario_Biografico_degli_Italiani]<span_class="wef_low_priority_links">_—_2012._—_Vol.&nbsp;77.</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q1128537"></a></div>-1] 1 2 3 4 Craveri P. Dizionario Biografico degli Italiani — 2012. — Vol. 77.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1128537'></a>

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q36524_citetype_Q7094076_citetype_Q27031827_citetype_Q595971"_data-entity-id="Q19938912"><i_class="wef_low_priority_links">[[:fr:Bibliothèque_nationale_de_France|Bibliothèque_nationale_de_France]]</i>_data.bnf.fr:_open_data_platform<span_class="wef_low_priority_links">_—_2011.</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563"></a></div>-2] 1 2 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: open data platform — 2011.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q615699"_data-entity-id="Q5375741">[http://global.britannica.com/biography/Aldo-Moro_Encyclopædia_Britannica]<span_class="wef_low_priority_links"></span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741"></a></div>-3] 1 2 3 4 Encyclopædia Britannica
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q3331189"_data-entity-id="Q17378135">Моро_Альдо_//_[[:ru:Большая_советская_энциклопедия_(третье_издание)|Большая_советская_энциклопедия]]:_[в_30_т.]<span_class="wef_low_priority_links">_—_3-е_изд._—_<span_title="Москва"_style="border-bottom:_1px_dotted;_cursor:_help;_white-space:_nowrap">М.</span>:_[[:ru:Большая_российская_энциклопедия_(издательство)|Советская_энциклопедия]],_1969.</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135"></a></div>-4] 1 2 Моро Альдо // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>

[<span_class="wikidata_cite_citetype_Q13136"_data-entity-id="Q237227">[[:de:s:Brockhaus_Enzyklopädie|Brockhaus_Enzyklopädie]]<span_class="wef_low_priority_links">_—_[[:d:Q19446818|F.A._Brockhaus]],_1796.</span></span><div_style="display:none"><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227"></a><a_href="https://wikidata.org/wiki/Track:Q19446818"></a></div>-5] 1 2 Brockhaus Enzyklopädie — F.A. Brockhaus, 1796.
<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19446818'></a>

[6] "Aldo Moro | Italian Prime Minister & Political Leader". Encyclopædia Britannica. 20 July 1998. Archived from the original on 1 December 2023. Retrieved 11 August 2023.

[7] "Il rapimento Moro". Rai Scuola (in Italian). 31 January 2012. Archived from the original on 10 June 2020. Retrieved 6 August 2023.

[8] (անգլերեն) Aldo Moro, 2026-06-21, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Aldo_Moro&oldid=1360437077, վերցված է 2026-07-06

[9] Panzarino, Pietro (2014). Il centro-sinistra di Aldo Moro (1958–1968) (in Italian). Marsilio. ISBN 978-88-317-1789-2. Archived from the original on 5 August 2023. Retrieved 6 August 2023 – via Google Books.

[10] (անգլերեն) Aldo Moro, 2026-06-21, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Aldo_Moro&oldid=1360437077, վերցված է 2026-07-06

[11] "Il rapimento Moro". Rai Scuola (in Italian). 31 January 2012. Archived from the original on 10 June 2020. Retrieved 6 August 2023.

[12] Storia della Democrazia Cristiana. Le correnti Archived 3 October 2009 at the Wayback Machine., Storia DC

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

Կանուխ քաղաքական ասպարէզ[10]

Մահ

Ծանօթագրութիւններ

Կանուխ քաղաքական ասպարէզ^[10]