Jump to content

Աթանաս Տալչեւ

Աթանաս Տալչեւ
պուլկար․՝ Атанас Далчев
Ծննդեան անուն պուլկար․՝ Атанас Христов Далчев
Ծնած է 12 Յունիս 1904(1904-06-12)[1][2]
Ծննդավայր Թեսաղոնիկէ, Յունաստան
Մահացած է 17 Յունուար 1978(1978-01-17)[1][2] (73 տարեկանին)
Մահուան վայր Սոֆիա, Պուլկարիա
Քաղաքացիութիւն  Պուլկարիա
Մայրենի լեզու Պուլկարերէն
Ուսումնավայր High School 1 Pencho Slaveykov?, Սոֆիայի համալսարան? և Փարիզի Համալսարան
Մասնագիտութիւն լեզուաբան, բանաստեղծ և թարգմանիչ
Ծնողներ հայր՝ Hristo Dalchev?
Ստորագրութիւն

Աթանաս Տալչեւ (պուլկար․՝ Атанас Далчев, 12 Յունիս 1904(1904-06-12)[1][2], Թեսաղոնիկէ, Յունաստան - 17 Յունուար 1978(1978-01-17)[1][2], Սոֆիա, Պուլկարիա), պուլկարացի գրող։ Տալչեւ նաեւ ֆրանսացի, սպանացի, անգլիացի, գերմանացի եւ ռուս հեղինակներու չափածոյ եւ արձակ գործերու ականաւոր թարգմանիչ էր։ 1972-ին արժանացած է Հերտէրի մրցանակին (իր ամբողջական գրական գործունէութեան համար) եւ 1967-ին՝ «Պատուոյ նշան» շքանշանին (Պուլկարիոյ մէջ ռուսական մշակոյթի տարածման համար)։

Կենսագրական գիծեր[3]

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]

Տալչեւ ծնած է Սալոնիկ։ Իր հայրը՝ Հրիսթով Տալչեւ, իրաւաբան էր, որ իբրեւ «Ժողովրդական դաշնակցային կուսակցութեան» (պուլկարական հատուած) երեսփոխան, Օսմանեան խորհրդարանին մէջ կը ներկայացնէր մակեդոնացի պուլկարները։ Ընտանիքը Պալքանեան պատերազմներէն ետք՝ 1913-ին, տեղափոխուած է Սոֆիա։ 1922-ին Աթանաս աւարտած է Սոֆիայի Առաջին արական երկրորդական վարժարանը[4]։

1926-ին Տալչեւ հրատարակած է իր առաջին բանաստեղծական հաւաքածոն՝ «Պռոզորեց» (Պատուհան) խորագիրով։ Սոֆիայի համալսարանի մանկավարժութեան եւ փիլիսոփայութեան ճիւղերէն վկայուելէն ետք (1927), իր յաջորդ երեք հաւաքածոները լոյս տեսած են 1928-ին, 1930-ին եւ 1943-ին։ 1945-ին Տալչեւ Պուլկարիոյ համայնավար իշխանութիւններուն կողմէ հալածուող առաջին գրողներէն մէկը դարձաւ՝ իբրեւ թէ իր «պուրժուական» ոճին եւ գեղարուեստական ընկալումներուն պատճառով։ Ասիկա պատճառ դարձաւ բանաստեղծական լռութեան շրջանի մը, որ խզուեցաւ միայն 1956-էն ետք։ Իր կեանքի վերջին տասնամեակներուն Տալչեւ ստեղծագործեց շուրջ 25 քերթուած։ Յաջորդական առանձին հատորներ հրատարակելու փոխարէն, իր բանաստեղծութիւնները լոյս տեսան ժողովածուներու մէջ, ուր նոր գործերը կը լրացնէին իր նախապատերազմեան չորս բանաստեղծական գիրքերը։

1920-ական թուականներուն իբրեւ «Ստրելեց» (Աղեղնաւոր) գրական դպրոցի/խմբակի անդամ մուտք գործելով պուլկար գրական ասպարէզ՝ Տալչեւ կողմնակից էր ազգային մշակոյթը ժամանակակից Եւրոպայի արժէքներուն եւ գեղարուեստական փորձառութիւններուն համապատասխանեցնելուն։ Իր քերթուածներն ու քննադատական յօդուածները զինք հաստատեցին իբրեւ խորհրդապաշտական (սիմվոլիստական) գեղագիտութեան գլխաւոր ընդդիմադիր։ Իր գործերը կը բնորոշուին զգայունութեան, փորձառութիւններու եւ գեղարուեստական պատկերներու շօշափելիութեան վրայ դրուած շեշտադրումով։ Միեւնոյն ատեն, անոնք հարցականի տակ կը դնեն նիւթական աշխարհի սահմանափակումները, որուն պատճառով Տալչեւին յաճախ կու տային «շօշափելիին մէջ տարրաբնագէտ/մետաֆիզիկ» (метафизик в конкретното) բնորոշումը[5]։

Տալչեւ ծնած է Սալոնիկ։ Իր հայրը՝ Հրիսթով Տալչեւ, իրաւաբան էր, որ իբրեւ «Ժողովրդական դաշնակցային կուսակցութեան» (պուլկարական հատուած) երեսփոխան, Օսմանեան խորհրդարանին մէջ կը ներկայացնէր մակեդոնացի պուլկարները։ Ընտանիքը Պալքանեան պատերազմներէն ետք՝ 1913-ին, տեղափոխուած է Սոֆիա։ 1922-ին Աթանաս աւարտած է Սոֆիայի Առաջին արական երկրորդական վարժարանը։

1967-ին Տալչեւ հրատարակեց «Ֆրակմենթի» (Հատուկտորներ/Հատուածներ) խորագիրով փոքր գիրք մը, որ կը պարունակէր իմաստախօսութիւններ (աֆորիզմներ), մտածումներ եւ տպաւորութիւններ, որոնք սկզբնապէս լոյս տեսած էին զանազան պարբերականներու մէջ։ «Հատուկտորներ»-ը հեղինակը հաստատեց իբրեւ ականաւոր իմաստախօս։ Ճանչցուած ըլլալով իր հոսանքին հակառակ թիավարելու (համակերպութենէ հեռու մնալու) նկարագիրով եւ հակառակ իր համեստ ծաւալով ստեղծագործութիւններուն՝ Տալչեւ կը դասուի 20-րդ դարու պուլկարական մշակոյթի մեծագոյն հեղինակութիւններու շարքին․ ան ամէնէն շատ կարդացուող եւ դիւրընթեռնելի պուլկարացի բանաստեղծներէն մէկն է, ինչպէս նաեւ պուլկարական գրականութեան արտապաշտօնական (պետական կառոյցներէն դուրս) առաջատար դասական հեղինակը։

Ան մահացաւ Սոֆիա, 1978-ին։ 1984-ին «Պալկարսքի Փիսաթել» հրատարակչատունը լոյս ընծայեց Տալչեւի «Երկերի ժողովածու՝ երկու հատորով» գիրքը, որ կը ընդգրկէր իր բանաստեղծութիւնները, քննադատական յօդուածները, իմաստախօսութիւններն ու թարգմանութիւնները։

Աթանաս Տալչեւի քերթուածներն ու ընտրովի իմաստախօսութիւնները թարգմանուած են ֆրանսերէնի, ռուսերէնի, լեհերէնի, չեխերէնի, սլովաքերէնի, հունգարերէնի, գերմաներէնի, իտալերէնի, սպաներէնի, անգլերէնի, թրքերէնի, չինարէնի, ճապոներէնի, արաբերէնի, շուէտերէնի եւ այլ լեզուներու՝ պարբերականներու եւ գրական հաւաքածոներու մէջ։

Ծանօթագրութիւններ

[Խմբագրել | Խմբագրել աղբիւրը]
  1. 1 2 3 4 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: open data platform — 2011.
  2. 1 2 3 4 Brockhaus Enzyklopädie — F.A. Brockhaus, 1796.
  3. ↑ (անգլերեն) Atanas Dalchev, 2026-08-21, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Atanas_Dalchev&oldid=1370464193, վերցված է 2026-09-25
  4. ↑ Karolev, Svilen. "Atanas Dalchev." In Shishkova, M. & S. Belyaeva & M. Dachev, eds. Dictionary of New Bulgarian Literature 1878-1992. [In Bulgarian: Каролев, Свилен. "Атанас Далчев." В: Шишкова, М. & С. Беляева & М. Дачев, съст. и ред. Речник по нова българска литература 1878-1992.] Sofia: Hemus, 1994: 95.
  5. ↑ Delchev, Boris. “Meetings and Conversations with Atanas Dalchev.” [In Bulgarian: Делчев, Борис. "Срещи и разговори с Атанас Далчев."] Literaturna Misal, no 3 (1986): 150.